خانواده، نخستین و مهمترین پناه انسان برای تجربه آرامش، محبت و احساس تعلق است؛ اما در سالهای اخیر، تغییر سبک زندگی، افزایش مشغلهها، وابستگی به فضای مجازی و کمرنگ شدن گفتوگوهای صمیمانه، فاصلههایی را میان اعضای خانواده ایجاد کرده است؛ فاصلههایی که گاهی آنقدر آرام و تدریجی شکل میگیرند که تا مدتها کسی متوجه عمق آنها نمیشود.
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی خانه بهاری، اعضا در کنار یکدیگر زندگی میکنند، اما فرصت و حوصلهای برای شنیدن یکدیگر ندارند. گفتوگوها کوتاهتر شده، دیدارهای خانوادگی کمرنگتر و جای صمیمیت را گاهی سکوت یا حضور مداوم در دنیای مجازی گرفته است. با این حال، دور شدن اعضای خانواده الزاماً به معنای از بین رفتن محبت نیست؛ بلکه میتواند نشانهای از نیاز خانواده به توجه، گفتوگو و بازسازی رابطهها باشد.
در این گزارش، به بررسی دلایل فاصله گرفتن اعضای خانواده از یکدیگر و راهکارهایی میپردازیم که میتواند به بازگشت گفتوگو، اعتماد و صمیمیت به خانهها کمک کند؛ چراکه حفظ خانواده فقط با کنار هم بودن معنا پیدا نمیکند، بلکه به «با هم بودن» نیاز دارد.
بازگشت به خانه؛ واکاوی شکاف عاطفی و راهکارهای بازسازی صمیمیت خانوادگی
خانواده در دنیای امروز، بیش از هر زمان دیگری با تغییر در سبک زندگی و الگوهای ارتباطی مواجه میشود. با وجود گسترش ابزارهای ارتباطی، ممکن است اعضای یک خانواده از نظر فیزیکی در کنار یکدیگر باشند، اما از نظر عاطفی فاصله زیادی میان آنها شکل بگیرد. «اتصال بیشتر» لزوماً به معنای «صمیمیت بیشتر» نیست و گاهی استفاده مداوم از فناوری و مشغلههای روزمره، فرصت گفتوگو و ارتباط عمیق را از اعضای خانواده میگیرد.
مرضیه نادری، زوجدرمانگر و مشاور خانواده و کارشناسی ارشد روانشناسی عمومی در گفتوگو با خبرنگار ما، با اشاره به اینکه فاصله عاطفی در خانواده معمولاً بهصورت تدریجی شکل میگیرد، میگوید: خانواده زمانی میتواند نقش واقعی خود را بهعنوان نخستین منبع حمایت عاطفی ایفا کند که اعضای آن علاوه بر زندگی در کنار یکدیگر، برای شنیدن، درک کردن و همراهی با یکدیگر نیز وقت بگذارند.
حضور فیزیکی، غیبت عاطفی
نادری استفاده افراطی از تلفن همراه و شبکههای اجتماعی را یکی از عوامل تأثیرگذار بر کاهش کیفیت روابط خانوادگی میداند و میگوید: گاهی اعضای خانواده در یک فضای مشترک حضور دارند، اما توجه و ذهن آنها در فضای دیگری قرار دارد. این وضعیت که در ادبیات ارتباطی با مفهوم «حضور غایب» شناخته میشود، باعث میشود فرد احساس کند دیده و شنیده نمیشود.
وی ادامه میدهد: استفاده از تلفن همراه زمانی که به یک عادت دائمی تبدیل میشود، میتواند فرصت گفتوگوهای خانوادگی را کاهش دهد و به مرور فاصله عاطفی میان اعضا را بیشتر کند.
فشارهای زندگی و فرسایش زمان باکیفیت
این زوجدرمانگر و مشاور خانواده با بیان اینکه شرایط اقتصادی، فشارهای شغلی و افزایش مسئولیتهای روزمره نیز بر روابط خانوادگی اثر میگذارد، میگوید: بسیاری از افراد تصور میکنند صرف اینکه چند ساعت در خانه حضور داشته باشند، به معنای وقت گذاشتن برای خانواده است، در حالی که «زمان حضور» با «زمان باکیفیت» تفاوت دارد.
نادری معتقد است خانواده برای حفظ صمیمیت به زمانی نیاز دارد که اعضا در آن بدون دغدغههای روزمره، در کنار یکدیگر قرار بگیرند و درباره احساسات، تجربهها و مسائل خود صحبت کنند.
وقتی گفتوگوها سطحی میشود
وی یکی دیگر از نشانههای کاهش صمیمیت را محدود شدن ارتباطات خانوادگی به گفتوگوهای روزمره عنوان میکند و میگوید: وقتی صحبتهای اعضای خانواده فقط به موضوعاتی مانند برنامه روزانه، کارهای خانه و مسائل جاری محدود میشود، فرصت شناخت دنیای درونی یکدیگر کاهش پیدا میکند.
نادری میافزاید: گفتوگوهای عمیق و پرسیدن سؤالهایی درباره احساسات، نگرانیها، خواستهها و تجربههای اعضای خانواده میتواند به شکلگیری دوباره ارتباط عاطفی کمک کند.
تعارض؛ دیواری میان اعضای خانواده
این مشاور خانواده درباره نقش تعارضهای حلنشده در ایجاد فاصله میان اعضای خانواده نیز میگوید: اختلاف نظر در هر خانوادهای طبیعی است و آنچه اهمیت دارد، شیوه مدیریت اختلافهاست. اگر تعارضها با سکوت طولانی، بیتوجهی، سرزنش یا پرخاشگری پاسخ داده شود، به مرور دیواری عاطفی میان اعضای خانواده ایجاد میشود.
وی تأکید میکند: گفتوگوی سازنده به این معناست که فرد بتواند بدون حمله کردن به شخصیت طرف مقابل، درباره احساس و نیاز خود صحبت کند و در مقابل نیز شنوندهای باشد که برای درک کردن تلاش میکند.
بازسازی صمیمیت؛ فرآیندی که از رفتارهای کوچک آغاز میشود
نادری بازسازی روابط خانوادگی را یک اتفاق ناگهانی نمیداند و میگوید: صمیمیت یک فرآیند مستمر است و با رفتارهای کوچک اما تکرارشونده شکل میگیرد. خانواده میتواند با ایجاد عادتهایی مانند صرف یک وعده غذایی در کنار یکدیگر، پیادهروی خانوادگی، گفتوگوی روزانه یا اختصاص زمانی مشخص برای دور بودن از تلفن همراه، فرصت ارتباط دوباره را ایجاد کند.
وی ادامه میدهد: این برنامهها زمانی اثربخش میشود که به یک عادت خانوادگی تبدیل شود و همه اعضا در شکلگیری و استمرار آن مشارکت داشته باشند.
شنیدن به جای پاسخ دادن
این زوجدرمانگر، گوش دادن همدلانه را یکی از مهمترین مهارتها برای بازسازی صمیمیت میداند و میگوید: در بسیاری از اختلافهای خانوادگی، افراد بیشتر از اینکه تلاش کنند حرف طرف مقابل را بفهمند، به دنبال پیدا کردن پاسخ یا دفاع از خود هستند.
نادری میافزاید: گاهی فرد فقط نیاز دارد احساسش شنیده و درک شود. تأیید احساسات به معنای موافقت با رفتار یا نظر فرد نیست، بلکه نشان میدهد احساس او برای ما اهمیت دارد و همین موضوع میتواند به کاهش تنش و افزایش احساس امنیت در رابطه کمک کند.
گزارش از مریم شمالیان
