خون بند ناف یکی از ارزشمندترین منابع سلول‌های بنیادی در پزشکی نوین محسوب می‌شود. این خون که پس از تولد نوزاد در بند ناف و جفت باقی می‌ماند، سرشار از سلول‌های بنیادی جوان و قدرتمند است که قابلیت تبدیل به انواع سلول‌های بدن را دارند. در سال‌های اخیر توجه پزشکان و خانواده‌ها به ذخیره‌سازی خون بند ناف افزایش یافته است، زیرا این سلول‌ها می‌توانند در درمان بسیاری از بیماری‌های خونی، نقص‌های ایمنی و حتی برخی بیماری‌های ژنتیکی کاربرد داشته باشند. یکی از سوالات رایج والدین این است که خون بند ناف تا چند سال قابل نگهداری است و آیا امکان استفاده از آن در آینده وجود دارد یا خیر.
دکتر مرتضی ضرابی امروز در نشست خبری که به مناسبت روز جهانی خون بندناف و معرفی «محصول زخم‌پوش بیولوژیک و خدمات ذخیره‌سازی پالپ دندان» در شرکت فناوری بن‌یاخته‌های رویان برگزار شد، با اشاره به نامگذاری روزی به عنوان روز جهانی خون بند ناف گفت: این روز برای جلب توجه کشورها به خون بندناف که ضمائم ارزشمندی است ولی به عنوان زباله بیولوژیک دور ریخته می‌شوند، نامگذاری شده است.
وی در مورد سلول‌های بنیادی گفت: به هر سلولی که قدرت خودنوزایی داشته باشد و بتواند به سلول‌های دیگر تمایز یابد، سلول‌های بنیادی گفته می‌شود. دو نوع سلول‌های بنیادی خون‌ساز و غیر خون ساز یا مزانشیمی وجود دارد. منابع سلول‌های بنیادی خون‌ساز، خون محیطی، مغز استخوان و خون بند ناف است چه هر سه منبع در مرکز بانک خون بند ناف رویان وجود دارد.
مدیرعامل شرکت فناوری بن‌یاخته‌های رویان در مورد منابع سلول‌های بنیادی مزانشیمی گفت: بافت بندناف، بافت چربی و پالپ دندان؛ سه منبع سلول‌های بنیادی مزانشیمی هستند.
وی در مورد کاربرد سلول‌های بنیادی توضیح داد: این سلول‌ها می‌توانند در درمان بیماری‌های مختلف تاثیر گذار باشند. سلول‌های بنیادی خون ساز در بیماری خونی مثل سرطان‌های خون، تالاسمی، نقص سیستم ایمنی و … کاربرد دارند. سلول‌های بنیادی مزانشیمی در بیماری‌های عصبی و ارتوپدی در حال کارآزمایی بالینی است و محققان بسیار امیدوارند در آینده بتواند از آن استفاده کرد.
به گفته ضرابی؛ در حال حاضر بانک جامع خون بندناف رویان را به عنوان محصولات زیستی می‌شناسند ولی در این بانک علاوه بر بندناف مغز استخوان، خون محیطی، سلول‌های مزانشیمی بندناف و پالپ دندان در قالب بانک امکان ذخیره‌سازی وجود دارد.
وی افزود: از سرم خون بند ناف نیز بانک‌های دیگری داریم. همچنین بانک اطلاعات ژنتیکی یا HLA وجود دارد و این فرصت را فراهم کرده تا برای پیوند نمونه مناسب را پیدا کنیم. تنها بانک جامع کشور هستیم که این محصولات را کنار هم ذخیره سازی کنیم.
مدیرعامل شرکت فناوری بن‌یاخته‌های رویان در مورد بانک خون بندناف گفت: دستاورد امروز ما ذخیره ۲۳۰ هزار نمونه خون بندناف است. بزرگترین ظرفیت را در سطح منطقه داریم و این امکان وجود دارد با احتمال بیشتر نمونه مناسب برای پیوند پیدا کنیم.
وی خاطر نشان کرد: ما امروز از کشورهای همسایه و اروپایی نیز نمونه خون بندناف داریم به این صورت که زایمان در کشورهای دیگر انجام شده و بند ناف به کشور منتقل شده است.
ضرابی با بیان اینکه بانک خون رویان در نقشه جهانی ثبت شده است، ادامه داد: امیدواریم بتوانیم ارتباط بین‌المللی با بانک‌های بین‌المللی برقرار کنیم تا امکان انتقال نمونه‌ها نیز فراهم شود.
وی در مورد بومی‌سازی دانش فنی گفت: در حال حاضر دانش فنی دستیابی به منابع، امکان تمایز، استفاده تحقیقاتی و درمانی و نگهداری طولانی مدت بیش از ۲۰ سال در این بانک بومی‌سازی شده است.
ذخیره سازی خون بند ناف برای بیش از ۲۰ سال
مدیرعامل شرکت فناوری بن‌یاخته‌های رویان در مورد زمان نگهداری محصولات بانک خون بندناف گفت: در حال حاضر نمونه‌ها را می‌توان در دمای منفی ۱۹۶ برای مدت نامحدود نگهداری کرد. استانداردهای جهانی عنوان می‌کنند تا ۲۵ سال قابل نگهداری هستند و در صورت افزایش تجربه افزایش می‌توانیم تا ۳۰ سال هم نگهداری کنیم.
وی خاطر نشان کرد: به واسطه دستیابی به این دانش فنی با کشورهای همسایه قرارداد امضا کردیم که بانک خون بندناف را در کشورهای منطقه راه‌اندازی کنیم.
ضرابی در مورد پالایشگاه محصولات زایمانی گفت: در پالایشگاه محصولات زایمانی، ضمائم زایمانی و بافت‌هایی که بعد از زایمان دور ریخته می‌شود پالایش می‌شود. این موضوع جدیدی است و در دنیا بدون نظیر است و در آن می‌توان خون بندناف، بافت بندناف، پرده جنینی، مایع جنینی و جفت را پالایش کرد. تجربه ثابت کرده اینها زباله نیست.
مدیرعامل شرکت فناوری بن‌یاخته‌های رویان با اشاره به تولید اولین محصول پالایشگاه محصولات زایمانی گفت: پرده آمنیونیک به عنوان اولین محصول پالایشگاه تولید شده و امکان عرضه آن فراهم شده است. پیش‌بینی می‌کنیم بیش از ۲۰ محصول بتوانیم در پالایشگاه فرآوری کنیم.
تولید پانسمان زخم از محصولات زایمانی
وی افزود: این محصول با نام «امی‌کر» اولین محصولی است که پروانه تولید و بهره‌برداری از وزارت بهداشت دریافت کرده است و می‌تواند در ترمیم و بازسازی بافت و زخم سوختگی و زخم جراحی مورد استفاده قرار گیرد. این محصول به صورت یک پانسمان خشک در بسته بندی‌های مختلف آماده شده و اولین محصول پالایشگاه است.
هزینه ۴۰ هزار یورویی وارد کردن نمونه سلول بنیادی بندناف
مدیرعامل شرکت فناوری بن‌یاخته‌های رویان با اشاره به صرفه‌جویی ارزی از طریق ذخیره‌سازی سلول‌های بنیادی بندناف گفت: در صورتی که نمونه سلول بنیادی مناسب با ویژگی‌های ژنتیکی یک بیمار برای پیوند، در بانک‌های داخلی وجود نداشته باشد، وزارت بهداشت ملزم به تهیه نمونه از بانک‌های جهانی است و برای تهیه هر نمونه از سلول‌های بنیادی بند ناف از کشورهای دیگر بیش از ۴۰ هزار یورو باید هزینه کند.
وی تاکید کرد: همچنین هر چقدر ما ظرفیت بانک‌های سلول بنیادی را افزایش دهیم شانس پیدا کردن نمونه مناسب برای بیماران افزایش خواهد داشت. ما سالانه ۲۰ تا ۲۵ هزار نمونه خون بندناف ذخیره می‌کنیم. همچنین علاوه بر بانک خون بندناف رویان سازمان انتقال خون هم بانک خون بند ناف دارد. با این وجود سال گذشته ۱۵ نمونه از سایر کشورها وارد کشور شد.
به گفته ضرابی این پالایشگاه تا پایان سال در پارک پردیس راه‌اندازی می‌شود. این محصول برای ترمیم روند و زخم‌های سوختگی، زخم دیابتی، زخم بستر و … استفاده می‌شود.
وی خاطر نشان کرد: ما در قدم اول پیش‌بینی تولید ۱۰۰۰ قطعه در ماه را داشتیم ولی در حال حاضر با درخواست ۴ برابری مواجه شدیم که در مراکز سوختگی استفاده شود. همچنین این محصول امکان صادرات و قدرت رقابت با محصولات خارجی دارد.
وی با بیان اینکه این محصول یک سد زیستی برای ترمیم زخم است، ادامه داد: همچنین قابلیت جذب توسط بدن را دارد و بدون عارضه و حساسیت، قدرت اثرگذاری ۳ تا ۵ روزه دارد.
با پیشرفت فناوری‌های پزشکی و زیست‌فناوری، بانک‌های ذخیره‌سازی خون بند ناف در بسیاری از کشورهای جهان ایجاد شده‌اند. این بانک‌ها با استفاده از روش‌های پیشرفته انجماد سلولی، نمونه‌های خون بند ناف را در دمای بسیار پایین نگهداری می‌کنند تا سلول‌های بنیادی برای سال‌های طولانی سالم باقی بمانند. اهمیت این موضوع زمانی مشخص می‌شود که بدانیم در صورت نیاز به پیوند سلول‌های بنیادی، یافتن نمونه سازگار در بانک‌های جهانی بسیار دشوار و پرهزینه است. به همین دلیل بسیاری از خانواده‌ها ترجیح می‌دهند نمونه خون بند ناف نوزاد خود را برای استفاده احتمالی در آینده ذخیره کنند.
یکی از سوالات مهم خانواده‌ها قبل از ذخیره‌سازی خون بند ناف، اطلاع از هزینه‌ها و شرایط نگهداری آن است. هزینه ذخیره‌سازی معمولاً شامل جمع‌آوری نمونه در زمان تولد، انجام آزمایش‌های تخصصی، پردازش سلول‌های بنیادی و نگهداری طولانی‌مدت در بانک خون بند ناف می‌شود. هرچند این هزینه ممکن است در نگاه اول زیاد به نظر برسد، اما بسیاری از متخصصان آن را نوعی سرمایه‌گذاری برای سلامت آینده کودک و خانواده می‌دانند، زیرا در صورت نیاز به پیوند سلول‌های بنیادی، هزینه تهیه نمونه از بانک‌های خارجی بسیار بیشتر خواهد بود.
خون بند ناف تا چند سال قابل نگهداری است؟
در حال حاضر، طبق استانداردهای بین‌المللی و تجربیات عملی بانک خون بند ناف رویان، نمونه‌های خون بندناف در دمای منفی ۱۹۶ درجه سانتی‌گراد قابلیت نگهداری تا ۲۵ سال به‌صورت تضمینی را دارند. با پیشرفت فناوری و افزایش تجربه نگهداری در کشور، این مدت تا ۳۰ سال و حتی بیشتر نیز قابل تمدید است. بنابراین، اگر از خود می‌پرسید “خون بند ناف تا چند سال قابل نگهداری است؟” پاسخ علمی و دقیق، حداقل ۲۵ سال است با امکان تمدید تا سال‌های بیشتر.
از خون بند ناف چند بار قابل استفاده است؟
میزان استفاده مجدد از خون بندناف وابسته به حجم نمونه ذخیره‌شده و وضعیت جسمانی گیرنده است. در بیشتر موارد، نمونه برای یک بار پیوند کامل در کودکی کافی است. با این حال، اگر حجم خون ذخیره‌شده زیاد و سلول‌های بنیادی کافی باشد، امکان استفاده برای بیش از یک بار (یا برای افراد مختلف خانواده) نیز وجود دارد، به‌ویژه اگر در قالب بانک عمومی ذخیره‌سازی شده باشد.
هزینه نگهداری خون بند ناف در سال ۱۴۰۴
در سال ۱۴۰۴، هزینه نگهداری خون بند ناف در ایران بسته به نوع بانک (خصوصی یا عمومی)، شرایط قرارداد، و تعداد سال‌های ذخیره‌سازی متفاوت است. به‌طور میانگین، هزینه اولیه جمع‌آوری و آزمایش حدود ۷ تا ۱۰ میلیون تومان و هزینه نگهداری سالانه بین ۵۰۰ تا ۷۰۰ هزار تومان گزارش شده است. برخی مراکز امکان پرداخت اقساطی نیز فراهم کرده‌اند تا خانواده‌ها راحت‌تر بتوانند برای آینده فرزندشان سرمایه‌گذاری کنند.
خون بند ناف برای چه کسانی استفاده می‌شود؟
خون بند ناف برای بیماران خاص و افرادی که نیاز به پیوند سلول‌های بنیادی دارند بسیار کاربردی است. این سلول‌ها قابلیت درمان بیش از ۸۰ نوع بیماری را دارند. نکته مهم اینجاست که این خون می‌تواند برای خود کودک، خواهر و برادر، یا حتی بستگان درجه یک قابل استفاده باشد، در صورتی که تطابق ژنتیکی مناسب وجود داشته باشد.
بیماری‌های قابل درمان با خون بند ناف
امروزه بیش از ۸۰ نوع بیماری خونی و ژنتیکی با استفاده از سلول‌های بنیادی خون بند ناف درمان می‌شوند. برخی از مهم‌ترین بیماری‌ها عبارتند از:
-
سرطان‌های خون (لوسمی، لنفوم)
-
تالاسمی و آنمی‌های شدید
-
اختلالات سیستم ایمنی
-
بیماری‌های مادرزادی متابولیکی
همچنین تحقیقات گسترده‌ای برای استفاده از این سلول‌ها در درمان بیماری‌های عصبی، دیابت، اوتیسم، و حتی نارسایی قلبی در حال انجام است.
امروزه بسیاری از کشورها برنامه‌های گسترده‌ای برای توسعه بانک‌های خون بند ناف و افزایش ذخیره نمونه‌های سلول بنیادی دارند. هرچه تعداد نمونه‌های ذخیره‌شده بیشتر باشد، احتمال پیدا کردن نمونه سازگار برای بیماران نیز افزایش می‌یابد. به همین دلیل مراکز تحقیقاتی و پزشکی تلاش می‌کنند آگاهی عمومی درباره اهمیت خون بند ناف و کاربردهای درمانی آن را افزایش دهند تا این منبع ارزشمند که در گذشته به عنوان زباله بیولوژیک دور ریخته می‌شد، به‌درستی مورد استفاده قرار گیرد.
📌 نتیجه‌گیری:
اگر می‌خواهید آینده‌ای مطمئن‌تر برای فرزندتان فراهم کنید، ذخیره‌سازی خون بند ناف می‌تواند یکی از هوشمندانه‌ترین انتخاب‌ها باشد. این اقدام، نه‌تنها یک بیمه بیولوژیک برای فرزند است، بلکه فرصتی برای کمک به سایر اعضای خانواده یا حتی بیماران در سطح ملی و بین‌المللی فراهم می‌کند.
بروزرسانی شده در تاریخ 27 اسفند 1404
