زندگی همیشه روی خط صاف آرامش حرکت نمی کند. برای هر خانواده ای لحظاتی وجود دارد که ناگهان سقف آرزوها فرو می ریزد. این لحظه می تواند خبر یک بیماری لاعلاج باشد، یک ورشکستگی سنگین که حاصل یک عمر تلاش را بر باد می دهد یا مرگ ناگهانی عزیزی که ستون خانه بوده است. روانشناسان به این وضعیت، نقطه صفر می گویند. جایی که انسان احساس می کند تمام دارایی های مادی یا روانی اش سوخته و حالا باید روی خاکستر زندگی اش بنشیند.
در سالروز وفات حضرت زینب (س) بانویی که بزرگترین مدیریت بحران تاریخ را در نقطه صفر عاشورا رهبری کرد می خواهیم پرونده ای را باز کنیم که نیاز مبرم بسیاری از خانواده های امروزی است: هنر دوباره برخاستن. حضرت زینب (س) تنها الگوی گریه و عزاداری نیستند. ایشان استاد مسلم تاب آوری و بازسازی زندگی پس از فروپاشی اند. این گزارش استراتژی های آن حضرت را برای عبور از طوفان های زندگی تحلیل می کند.
اولین واکنش انسان ها در مواجهه با فاجعه انکار است. ما نمی خواهیم باور کنیم که همسرمان فوت کرده یا سرمایه مان رفته است. اما بررسی رفتار حضرت زینب (س) در عصر عاشورا نشان می دهد که ایشان با وجود عظمت مصیبت در دام انکار یا انفعال نیفتادند.
ایشان واقعیت تلخ شهادت برادر و اسارت را پذیرفتند. روانشناسان معتقدند تا زمانی که ما در برابر واقعیت گارد می گیریم انرژی روانی مان صرف جنگیدن با حقیقت می شود و توانی برای ساختن آینده باقی نمی ماند. درس اول مکتب زینب (س) این است که برای آنچه از دست رفته سوگواری کن اما توقف نکن. پذیرش فعال یعنی من می دانم که شرایط وحشتناک است اما من هنوز زنده ام و مسئولیت دارم.
عصر عاشورا، خیمه ها می سوخت، کودکان فرار می کردند و دشمن حمله کرده بود. در چنین هرج و مرج مطلقی یک انسان معمولی دچار فروپاشی می شود. اما حضرت زینب (س) چه کردند؟ ایشان دست به اولویت بندی زدند.
در آن لحظه، اولویت اول حفظ جان امام زمان (امام سجاد ع) بود و اولویت دوم جمع کردن کودکان. ایشان گریه بر برادر را (که نیاز عاطفی شدیدشان بود) به تأخیر انداختند تا به وظیفه حیاتی تر برسند.
در زندگی های امروزی، وقتی بحرانی مثل مرگ پدر خانواده رخ می دهد، مادر ممکن است دلش بخواهد روزها در اتاقش حبس شود و گریه کند. اما الگوی زینبی می گوید الان اولویت امنیت روانی بچه هاست. مدیریت بحران یعنی توانایی تشخیص اینکه الان چه کاری مهم تر است؟ این تمرکز جلوی فلج شدن خانواده را می گیرد.
شاید کلیدی ترین بخش مدیریت بحران حضرت زینب (س) جمله معروف ایشان در برابر طعنه ابن زیاد باشد: ما رأیت الّا جمیلاً (من جز زیبایی چیزی ندیدم). این جمله یک شعار نیست بلکه اوج چیزی است که امروز در روانشناسی به آن معنادرمانی می گویند.
روانشناسان معتقدند انسان ها می توانند هر رنجی را تحمل کنند به شرطی که برای آن رنج معنایی پیدا کنند. حضرت زینب (س) به فاجعه کربلا از زاویه شکست نگاه نکردند بلکه آن را مسیری برای رضایت خدا و بقای دین دیدند.
خانواده ای که ورشکسته شده اگر این اتفاق را بدبختی مطلق بداند نابود می شود. اما اگر آن را هزینه ای برای تجربه یا امتحانی برای رشد بداند (تغییر زاویه دید) قدرت دوباره برخاستن پیدا می کند. هنر حضرت زینب (س) تغییر روایت ماجرا از ذلت به عزت بود.
در واقع زنان و خانواده هایی که دچار بحران می شوند اغلب حس قربانی بودن پیدا می کنند. آن ها منتظر ترحم دیگران می مانند. اما شگفت انگیز است که حضرت زینب (س) در اوج اسارت، وقتی در کاخ یزید صحبت می کردند چنان با اقتدار سخن می گفتند که گویی ایشان حاکم هستند و یزید اسیر!
این رفتار حاوی یک پیام مهم برای خانواده های آسیب دیده است. اجازه ندهید فاجعه هویت شما را تحقیر کند. اگر همسرتان را از دست دادید یا شغل تان را باختید شما هنوز انسانی ارزشمند و توانا هستید. حفظ پرستیژ و عزت نفس در اوج مشکلات مانع از افسردگی مزمن می شود. زنی که بعد از طلاق یا فوت همسر با استواری قدم برمی دارد و اجازه نمی دهد دیگران با نگاه ترحم آمیز به او بنگرند شاگرد مکتب زینب است.
حضرت زینب (س) در طول مسیر شام سنگ صبور کاروان بودند. ایشان با اینکه خودشان داغدارترین فرد بودند اما به کودکان غذا می دادند، زنان بی تاب را آرام می کردند و مراقب امام بیمار بودند.
تحقیقات نشان می دهد که یکی از بهترین راه ها برای عبور از غم خود کمک به دیگران است. وقتی شما در اوج درد مرهم درد عضوی دیگر از خانواده می شوید خدا قدرتی نامرئی به شما می بخشد. خانواده هایی که بعد از یک فاجعه دور هم جمع می شوند و به جای مقصر دانستن یکدیگر هوای هم را دارند بسیار سریع تر از خانواده های منزوی به زندگی عادی برمی گردند.
حضرت زینب (س) یک سال و نیم پس از عاشورا زندگی کردند. در این مدت ایشان گوشه نشین نشدند بلکه پیام رسانی کردند، روشنگری کردند و نگذاشتند خون شهدا هدر برود.
وفات ایشان پایان یک زن شکست خورده نبود بلکه عروج یک مدیر موفق بود که توانست خانواده اهل بیت را از خطرناک ترین پیچ تاریخ عبور دهد.
پیام سالروز وفات ایشان به ما این است که نقطه صفر، پایان خط نیست بلکه نقطه شروعی جدید است. اگر زینب (س) توانست از دل خاکستر خیمه های سوخته پرچم پیروزی ابدی را بلند کند ما نیز می توانیم از دل ویرانه های مشکلاتمان بنای جدیدی از زندگی بسازیم. به شرط آنکه صبوری، توکل و تدبیر زینبی را الگوی خود کنیم.
