از مهمترین اهداف ادیان الهی، تهذیب انسان و هماهنگی فرد با ارزشها، هنجارها و قوانین اجتماعی است و روزهداری به عنوان یکی از ارکان دین تاثیر بسیاری در همبستگی افراد جامعه دارد، گرچه تاکنون در زمینه تاثیر روزهداری بر سلامت روح و جسم تحقیقات فراوانی شده؛ اما به ارزیابی علمی تاثیر روزهداری در تحولات و کارکردهای اجتماعی، و همچنین روند پویایی جامعه، کمتر پرداخته شده است.
روزه، آرامش و شادی بیشتر
محققان اروپایی درباره تاثیر روزه بر روان افراد روزهدار تحقیقات جامعی انجام دادهاند، براساس تحقیقات صورت گرفته، روزهداران آرامش و شادی درونی بیشتری نسبت به سایر افراد داشته، اضطراب و پرخاشگری در آنان کمتر دیده میشود و همچنین تمرکز و توجه افراد روزهدار نسبت به مسایل ریز نیز بیشتر است.
انسان به طور فطری به دنبال ارتباط به یک قدرت برتر بوده و در نبود آن احساس بیپناهی می کند، در ماه مبارک رمضان با قوی تر شدن اعتقادات مذهبی، آرامش و امنیت روانی در فرد روزهدار بیشتر میشود؛ زیرا همیشه پشتیبان و حامی قوی را همراه خود احساس کرده و در امور زندگی تنها از او یاری میخواهد.
روزه و کنترل هیجان های روحی
روزه داری یک سیستم کنترلی است که به فرد چگونگی به تعویق انداختن نیازها را آموخته تا در هنگام بروز هیجانات و احساس شدید نیاز، تفکرات خود را کنترل و رفتاری آرام داشته باشد، روزه بهترین وسیله برای آموزش نوجوانان در چگونگی کنترل هیجان های شدید روحی است.
بسیاری از محققان و دانشمندان غیرمسلمان، افراد را به روزه داری تشویق کرده و از تاثیرهای روحی آن غافل نیستند، به عنوان مثال، دانشمندان روسی به مردم توصیه می کنند که حداقل ۶ روز در ماه چیزی نخورند.
روزه و شناخت خویشتن
یک ماه روزهداری، فرد را از حقایقی که شاید تاکنون از آنها غافل بوده آگاهتر میکند، در ماه مبارک رمضان جنبههای غیرمادی وجود انسان برایش آشکار شده و به نیازهای دیگری به جز مسائل جسمانی توجه میکند، لذا چشم پوشی از نیازهای مادی برایش راحتتر است؛ انسانی که نیازهای مادی و جسمانی برایش در اولویت نیست سخاوتمند، با گذشت و قابل اطمینان است.
یکی دیگر از نتایج بالا رفتن شناخت و خودشناسی افراد روزهدار، افزایش اعتماد به نفس و اراده، به ویژه در کسانی است که در تصمیمگیریها خیلی زود سرخورده میشوند؛ زیرا وقتی فرد در این ماه به توانایی خود در مقابل گرسنگی و گناه پی میبرد، اعتماد به نفسش بالا رفته و در مییابد که در ماههای بعد نیز توانایی چنین کاری را دارد.
روزه و کاهش انحراف های اجتماعی
روزه در کنار جنبه های مثبت روحی و معنوی، دارای آثار و کارکردهای اجتماعی زیادی است، نخستین تاثیر اجتماعی روزه، بازسازی روابط افراد جامعه و کاهش آسیبها و انحرافهای اجتماعی است.
براساس آخرین گزارش فراجا، در ماه مبارک رمضان به دلیل روزهدار بودن افراد جامعه انحرافهای اجتماعی مانند سرقت، قتل و سایر موارد کاهش یافته و فضای جامعه بسیار سالم تر می شود.
همچنین، روزهداری در ماه رمضان بستری را فراهم می کند تا شاخصهای راستگویی، صداقت و سلامت اجتماعی افزایش یافته و این موضوع موجب پویایی جامعه و تقویت اعتماد اجتماعی در میان اعضای خانواده و دیگر نهادهای اجتماعی است، مهمترین و زیباترین تاثیر این ماه، ایجاد فضاهای جمعی و در نتیجه تقویت وجدان اجتماعی است؛ زیرا در ماه مبارک رمضان، فضایی جدید در جامعه شکل میگیرد که در آن فضا، روابط مثبت افراد بهتر از ماهها و روزهای قبل است.
روزه و تجربه مشترک دینی
اساس دینداری، تجربه دینی هر فرد است؛ این امر نه تنها زمینه ساز تغییر نگرش در فرد بوده، بلکه باعث بهبود روابط اجتماعی است، از مهمترین ابعاد اجتماعی روزه داری تقویت حس عدالت اجتماعی می باشد؛ زیرا در ماه رمضان، افراد جامعه از هر طبقه و قشری، در ساعت های مشخصی از روز به یک اندازه طعم محرومیت را می چشند، این مسأله که افراد ثروتمند را به یاد نیازمندان جامعه که مجبورند در تمام طول سال گرسنگی را تحمل کنند، انداخته و باعث حس نوعدوستی و همگرایی اجتماعی بیشتر می شود.
یکی دیگر از آثار مثبت روزه، کنترل انحراف های اجتماعی است، عموما افراد نفسی سرکش و عصیانگری دارند، توان کنترل رفتارهای خود را نداشته و به همین دلیل پیوسته مرتکب جرایم مختلف می شوند، اما روزه مانع این سرکشی شده و فرد را از ارتکاب اعمال ناشایست باز می دارد.
روزه و انسجام اجتماعی
فرد روزه دار به عنوان یک انسان مذهبی خود را مقید به رعایت بیشتر و بهتر هنجارهای مذهبی و اجتماعی می داند، این هنجارها نتیجه کنش های اجتماعی شخص روزه دار است، کنش های اجتماعی به ۲ گروه پیوسته و گسسته تقسیم می شومد.
کنشهای گسسته رفتارهایی مانند ستیزه جویی، رقابت و مواردی از این دست هستند و کنش های پیوسته نیز شامل رفتارهای پسندیده ای مانند تعاون، همدلی و همراهی است، با روزه داری به طور معمول کنش های پیوسته اجتماعی افزایش می یابد، زیرا روزه داری مبتنی بر مجموعه ای از نگرش ها، کنش ها، ارزش ها و هنجارهایی است که اگر فرد براساس آنها رفتار خود را تنظیم و کنش های پیوسته را انجام دهد، معمولاً زمینه برای بروز کنش های گسسته بعدی نیز رو به کاهش خواهد بود.
وقتی فردی از اعمال ناهنجار اخلاقی مانند دروغ و غیبت خودداری کند، زمینه برای بسیاری از اعمال ناهنجار بعدی او مسدود شده و مجموعه این کنش های پیوسته فضای کلی اجتماع را تلطیف می کند و تحت تاثیر این فضا در ماه مبارک رمضان فضای اجتماع سالم تر شده و کنش های فردی بیشتر به سوی هنجارهای مطلوب گرایش می یابند، بنابراین، شاهد کاهش انواع آسیب ها و رفتارهای ناهنجار اخلاقی نیز هستیم.
کلام پایانی:
نوجوانان و جوانان معروف به نسل Z برای پذیرش هر مقولهای نیازمند تبیین و استدلال هستند، تشویق و ایجاد رغبت برای پذیرش مناسک دینی نیز از این امر مستثنی نیست و روزهداری به عنوان یکی از مهمترین ارکان شریعت نه تنها در اسلام بلکه در دیگر ادیان یهودیت و مسیحیت و حتی ادیان غیر ابراهیمی، از جمله بودیسم هم وجود دارد.
تغییر زبان گفتوگو با جوانان برای روشنگری و تبیین فواید روزهداری برای جسم و روح، میتواند به پذیرش عقلانی بیشتر رعایت این فریضه مهم دینی کمک کند، تجربه تاریخی – علمی نشان میدهد تحکم خشک و امر و نهی بدون استدلال نه تنها به پذیرش قلبی اجرا و رعایت مناسک دینی در جوانان نمی انجامد؛ بلکه باعث وازدگی و عکس العمل منفی نیز خواهد شد؛ که این امر خود بهانه ای برای دامن زدن به دین ستیزی از سوی معاندین شده و کار را برای کنترل بروز بیرونی عدم رعایت آن در سطح جامعه، سخت تر می کند.
بایستی به خاطر داشت از اصلیترین شرایط تحقق کامل مناسک دینی مهم مانند روزهداری پذیرش عقلی و ایمان قلبی به اجرای آن است؛ که این امر نخست با استدلال و تبیین عقلانی و بعد ایمان قلبی به دست میآید.
