یک روانشناس معتقد است در شرایط جنگ، قطعی اینترنت و تعطیلی مدارس، فرایند تعلیم و تربیت کودکان با چالشهایی مواجه میشود؛ با این حال، استفاده از روشهای مناسب و خلاقانه میتواند به حفظ و توسعه مهارتهای یادگیری و رشد کودکان کمک کند.
احمد کشاورز در این باره افزود: بدون شک تعطیلی مدارس در شرایط کنونی یکی از بهترین تدابیر و تصمیمات است اما باید تمهیدات کافی برای حل معضلات آموزش غیرحضوری اندیشیده شود؛ در حال حاضر والدین باید در کنار دیگر وظایف خود، نقش معلم و آموزشدهنده اصلی فرزندان خود را نیز ایفا کنند هرچند که این مسئله دردسرهای زیادی برای والدین به دنبال دارد و به بنیان خانواده آسیب وارد میکند.
این روانشناس به بیان مشکلات ناشی از تعطیلی بلندمدت مدارس پرداخت و گفت: باتوجه به تعطیلی مدارس و ماندن دانشآموزان در خانه خطراتی همچون بیانگیزگی، کمتحرکی و نبود فعالیت بدنی که تأثیرات منفی بر سلامت جسمانی و روانی دارد، دانشآموزان را تهدید میکند و با ادامه یافتن این روند شاهد مشکلاتی به مراتب دشوارتر و بغرنجتر مانند افسردگی و اضطراب در میان دانشآموزان خواهیم بود.
کشاورز ادامه داد: عدم ارتباط با همسالان، پیامدها و مشکلات روانشناختی و اجتماعی بسیاری به دنبال دارد و باعث افسردگی و پرخاشگری در دانشآموزان و کاهش اثربخشی آموزشها میشود.
او افزود: خانهنشینی دانشآموزان موجب تغییر در ساعات خواب و به هم ریختگی در نظم و انضباط روزانه میشود و به طور کلی منجر به ایجاد تحولاتی در سبک زندگی دانشآموزان خواهد شد.
کشاورز افت تحصیلی دانشآموزان و دانشجویان را از دیگر پیامدهای آموزش غیرحضوری و تعطیلی مدارس و دانشگاهها دانست و گفت: افت شدید تحصیلی دانشآموزان بخصوص در پایه های اول و دوم دبستان و نتایج ضعیف کنکور نیز از دیگر پیامدهای منفی تعطیلی مدارس و دانشگاهها به شمار میرود. این در حالی است که تبعات آموزش غیرحضوری و مهارتهای اجتماعی در آینده جبران ناپذیر خواهد بود.
او حضور بیش از اندازه کودکان و نوجوانان در فضای مجازی را از چالشهای جدی قلمداد کرد و گفت: حضور کودکان در اینترنت و استفاده از شبکههای مجازی نیز مایه نگرانی والدین بود اما با الزام کودکان به ادامه تحصیل از طریق شبکههای مجازی، زندگی کودکان بیش از پیش در معرض آسیبهای ناشی از حضور مدام در فضای مجازی قرار گرفت.
کشاورز که معتقد است خانهنشینی دانشآموزان عوارض کم تحرکی از جمله چاقی و افزایش وزن آنها را نیز به دنبال دارد پیشنهاد داد که باید تمهیدات کافی در این زمینه اندیشیده شود تا مشکل دانشآموزان در حوزه آموزش برطرف شود و بار اضافی آموزش از دوش خانوادهها برداشته شود.
این روانشناس گفت: البته بازگشایی مدارس در چنین شرایطی پیامدهای جبرانناپذیری به دنبال خواهد داشت؛ بنابراین نیاز است که پیش از هر چیز سلامت و حفظ جان دانشآموزان در اولویت قرار بگیرد و راهکارهای اساسی برای آموزش غیرحضوری آنها اتخاذ شود؛ بدون شک باید ارتقای زیرساختها برای آموزش غیرحضوری در دستورکار باشد و خانوادهها نیز زمینه مناسبی را برای تحقق این مهم فراهم کنند.
او یکی از راههای مؤثر در این شرایط را تقویت یادگیری تجربی و عملی دانست و افزود: فعالیتهایی مانند خواندن کتابهای چاپی، نوشتن داستان یا شعر، حل مسائل ریاضی با استفاده از اشیاء واقعی و انجام آزمایشهای ساده علمی میتوانند به کودکان کمک کنند تا مهارتهای خود را در حوزههای مختلف توسعه دهند.
کشاورز که معتقد است فعالیتهای خلاقانه نیز نقش مهمی در این فرآیند دارند، یادآور شد: نقاشی، رنگآمیزی، ساختن دستسازههای ساده با مواد بازیافتی و بازیهای دستساز به کودکان کمک میکنند تا احساس خلاقیت و اعتماد به نفس کنند؛ این فعالیتها میتوانند به عنوان راهحلی برای ایجاد محیطی امن و پویا در خانواده مورد استفاده قرار گیرند.
او اضافه کرد: در این شرایط، تقویت مهارتهای اجتماعی و اخلاقی نیز ضروری است. خواندن داستانهای اخلاقی، گفتگو درباره احساسات و ارزشها و تشویق به کمک به خانواده میتواند به کودکان کمک کند تا در محیطی پایدار و پشتیبان رشد کنند.
به گفته این روانشناس، در صورت عدم دسترسی به منابع آنلاین، استفاده از کتابهای قدیمی، دفترچههای درسی و منابع چاپی میتواند گزینهای مناسب باشد چراکه این منابع میتوانند به عنوان ابزارهای یادگیری و تقویت مهارتهای زبانی و علمی مورد استفاده قرار گیرند.
کشاورز از اهمیت حمایت عاطفی از کودکان در این دوران سخن گفت و افزود: ایجاد محیطی امن، گوش دادن به احساسات کودک و حمایت از او در شرایط سخت به کودک کمک میکند تا احساس امنیت و اعتماد به نفس کند.
او افزود: برنامهریزی روزانه ساده میتواند به کودکان کمک کند تا حس نظم و پیشرفت داشته باشند. این برنامه میتواند شامل فعالیتهای یادگیری، خلاقانه و اجتماعی باشد؛ این روش به کودکان کمک میکند تا در شرایط سخت نیز به رشد خود ادامه دهند.
این روانشناس میگوید حمایت از کودکان در شرایط جنگ و تعطیلی مدارس نیازمند تلاش، خلاقیت و همراهی خانواده است و با برنامهریزی مناسب و استفاده از منابع در دسترس میتوان به کودکان کمک کرد تا در رشد فردی و اجتماعی خود پیشرفت کنند.
او با اعتقاد به اینکه استفاده از خدمات مشاوره در معادلات خانوادهها وجود ندارد، اضافه کرد: در شرایط کنونی خدمات مشاوره جایی ندارد و بسیاری از مدارس هم از وجود مشاور محروم هستند. این در حالی است که اغلب دانش آموزان در شرایط بحرانی آسیبهای روحی و روانی بسیاری میبینند و نیاز است که یک تیم روانشناس از سوی آموزش و پرورش به ویزیت تک تک دانش آموزان بپردازد و با تشکیل گروه و یا مشاورههای فردی اقدام به بازسازی و ترمیم ذهن و روحیه دانشآموزان کند.
مصاحبه از فرزانه قنبر دزفولی
