عضو هیئت علمی دانشگاه شیراز گفت: در حالی که سرعت تحولات اجتماعی و فشارهای اقتصادی، چالشهای روانی جدیدی را برای ایرانیان رقم زده است، نقش حیاتی پیوندهای خویشاوندی و فرهنگ مهرورزی به عنوان دو سپر دفاعی در برابر بحرانهای روانی عمل میکند.
سعید زاهد زاهدانی در گفتگو با خبرنگار خانه بهاری در تشریح موضوع تاب آوری خانواده در شرایط بحرانی به نکتهای کلیدی اشاره کرد و گفت: بسیاری از چالشهای روانی که جامعه ما با آن دست و پنجه نرم میکند، ریشههای عمیقتری دارند. یکی از این عوامل مهم که میتواند زمینهساز نگرانیهای جدی، حتی تا مرز آسیبهای روانی شدید باشد، روحیه بدبینی و سیاهنمایی است.
وی با بیان اینکه برخی افراد در جامعه امروز ایران، چه در پذیرش مسائل و چه در نتیجهگیری، بسیار سریع عمل میکند، این شتابزدگی را ناشی از کمبودهایی در زیست اجتماعی دانست که میراث دوران گذشته است.
مسئول پژوهشکده تحول و ارتقای علوم انسانی و اجتماعی دانشگاه شیراز ادامه داد: در دوران قاجار، به دلیل پراکندگی جمعیت، فرصت تعامل و یادگیری اجتماعی کمتر بوده و در دوران پهلوی نیز، ساختارهای تفریحی و اهدافی که توسط مشاوران خارجی تدوین میشد، غالباً در راستای منافع خودشان بوده است. این عوامل دست به دست هم داده و باعث شدهاند تا جامعه در زمینه پختگی و مهارتهای زندگی اجتماعی، با چالشهایی روبرو شود.
تلاطمهای روحی در عصر تحولات سریع
عضو هیئت علمی دانشگاه شیراز، سرعت سرسامآور تحولات در ایران را یادآور شد و گفت: شکلگیری شهرهای بزرگ با جمعیتهای میلیونی، فضایی را ایجاد کرده که در جوامع دیگر کمتر شاهد آن هستیم. این شتاب در تغییرات، باعث میشود که توانایی روحی افراد برای همگام شدن با این دگرگونیها، عقب بماند.
زاهد زاهدانی تصریح کرد: کسانی که نتوانند خود را با این موج تغییرات هماهنگ کنند، به ناچار دچار سرخوردگی و ناامیدی میشوند. این وضعیت میتواند آنها را به سمت رفتارهای پرخطر از جمله آسیبهای اجتماعی جدی سوق دهد.
وی افزود: یکی از دلایل اصلی این سرخوردگیها که میتواند به نگرانیهای روانی و حتی تصمیمات ناگوار منجر شود، تضاد بین سبکهای مختلف زندگی از جمله سبک زندگی سنتی، مدرن و سبک زندگی مبتنی بر ارزشهای اسلامی-انقلابی است. در گذشته، سبک سنتی رواج داشت و بسیاری با آن آشنا هستند. پس از آن، سبک مدرن با ایدههای نوینی وارد شد و سپس، سبک زندگی انقلابی، چارچوب جدیدی را ارائه کرد. رقابت و تضاد بین این سه رویکرد، فشارهای روانی قابل توجهی را به جامعه وارد میکند.
زاهد زاهدانی در ادامه به نقش حسابشده نیروهای بیرونی اشاره کرد و افزود: این نیروها و افراد از شکافها و اختلافات موجود در جامعه ما آگاهند و دقیقاً بر روی همین نقاط ضعف تمرکز میکنند. فعالیتهای مخرب از طریق فضای مجازی، مشکلات عدیدهای را برای جامعه و تکتک افراد ایجاد کرده و هدف آنها، تضعیف بنیانهای اجتماعی و فرهنگی ماست. شواهد نشان میدهد که برخی قدرتهای جهانی، برنامهریزی دقیق و هدفمندی برای ایجاد گسستهای اجتماعی در ایران دارند و این برنامهها بر روی نقاط اختلاف، از جمله تضاد بین سبکهای زندگی، سوار میشود و چشمانداز آینده را برای نسل جوان تیره و تار جلوه میدهد.
مسئول پژوهشکده تحول و ارتقای علوم انسانی و اجتماعی دانشگاه شیراز به پدیده نگرانکننده افزایش آسیبهای روانی در سنین پایین، بهویژه در میان نوجوانان، اشاره و اظهار کرد: گاهی اوقات، بخشی از این مسائل میتواند ناشی از توجه بیش از حد و یا به عبارتی لوس شدن فرزندان توسط والدین باشد که این رفتارها، نه از سر بنبست واقعی، بلکه برای جلب توجه یا کسب امتیاز بیشتر صورت میگیرد. اما در خصوص افراد متاهل، فشار روانی ناشی از مسائل اقتصادی، نقش پررنگتری دارد.
وی ادامه داد: در جامعه ما، بیش از آنکه مقوله فشار اقتصادی مطرح باشد، فشار روانی ناشی از آن اهمیت دارد. جهشهای قیمتی، حتی برای کسانی که توانایی مالی نسبی دارند، اضطراب و ناراحتی روانی ایجاد میکند. این تلاطمها و ناآرامیهاست که برخی را به سمت ناامیدی و یأس سوق داده و در نهایت، تصمیم به خودکشی را رقم میزند.
جامعه ما پویا اما سرعت دگرگونیها نیازمند توجه است
زاهد زاهدانی در ادامه بیان کرد: آمارهای موجود نشان میدهد که جامعه ایران هنوز از سلامت نسبی برخوردار است. در همین راستا دو عامل کلیدی در کاهش فشارهای روانی نسبت به بسیاری از جوامع دیگر، مؤثر است؛ نخست پیوندهای اجتماعی قوی، بهویژه روابط خویشاوندی و خانوادگی که در استان فارس نیز از اهمیت ویژهای برخوردار است، به عنوان پشتوانهای روانی، عاطفی و حتی اقتصادی عمل میکنند. نکته دوم روحیه همدلی و مهرورزی است، وجود محبت و همدردی در جامعه، باعث افزایش تابآوری در برابر فشارهای روانی میشود.
عضو هیأت علمی دانشگاه شیراز در پایان تأکید کرد که گرچه وضعیت ما نسبت به بسیاری از جوامع دیگر بهتر است، اما سرعت افزایش مشکلات روانی، امری نگرانکننده است و باید به صورت جدی مورد توجه و رسیدگی قرار گیرد.
دیگر گزارش های این پرونده ویژه را در لینک زیر بخوانید:
