در عصر تغییرات شتابان فرهنگی و فشارهای اقتصادی، نهاد خانواده که همواره به عنوان ستون فقرات پایداری اجتماعی شناخته می‌شد، با چالش‌هایی بی‌سابقه روبه‌روست. از افزایش نرخ طلاق گرفته تا ضعف در مهارت‌های زیست اجتماعی، نشان از آن دارد که ابزارهای سنتی برای حفظ این نهاد، دیگر کارایی لازم را ندارند. در این میان، بازنگری در نظام‌های آموزشی و گذار از رویکردهای بحران‌محور به سمت پیشگیری علمی، نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت حیاتی برای بقای ساختار اجتماعی کشور است.
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی خانه بهاری، خانواده، نخستین مدرسه زندگی و اولین بستری است که هویت فرد در آن شکل می‌گیرد. در یک منظومه اجتماعی سالم، خانواده وظیفه دارد ثبات عاطفی و ارزش‌های اخلاقی را به نسل‌های بعدی منتقل کند تا جامعه در برابر تلاطم‌های بیرونی، مقاومت لازم را داشته باشد. با این حال در دهه‌های اخیر، تلاقی پیچیده‌ای از عوامل مختلف از جمله تحولات رسانه‌ای، تغییر سبک‌های زندگی و نوسانات اقتصادی، بافت این نهاد را دچار آسیب‌های ساختاری کرده است.
مشکلات خانوادگی یک مسئله شخصی یا حقوقی نیست
امروزه دیگر نمی‌توان اختلافات خانوادگی را صرفاً یک مسئله شخصی یا حقوقی دانست؛ بلکه این پدیده نشانه‌ای از یک بحران وسیع‌تر در حوزه آموزش، فرهنگ و اقتصاد است. زمانی که مهارت‌های ارتباطی در میان نسل‌های جدید کمرنگ می‌شود و معیارهای انتخاب همسر تحت تأثیر فشارهای مادی یا الگوهای کاذب رسانه‌ای قرار می‌گیرد، خروجی نهایی چیزی جز بی‌ثباتی در پیوندهای عاطفی نخواهد بود. برای درک بهتر این وضعیت، باید از لایه‌های سطحی عبور کرد و به ریشه‌های عمیق‌تری نظیر نقص در نظام‌های تربیت و عدم آمادگی روانی پیش از ورود به زندگی مشترک نگریست.
اصالت و ارزش‌های خانوادگی در اولویت تصمیم‌گیری برای ازدواج قرار گیرد
در همین راستا قاضی اسماعیل اکبری، معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم دادگستری استان فارس معتقد است که خانواده، بنیادی‌ترین و مهم‌ترین نهاد اجتماعی است که اصالت آن بر تمامی رفتارها و عملکرد افراد در سطوح مختلف اثرگذار است.
وی تأکید کرد که حتی پیش از معیارهای مالی و شغلی، باید اصالت و ارزش‌های خانوادگی در اولویت تصمیم‌گیری برای ازدواج قرار گیرد.
اکبری با اشاره به اینکه تغییرات اقتصادی، فرهنگی و رسانه‌ای باعث بروز چالش‌های عمیقی در ساختار خانواده و افزایش پرونده‌های قضایی شده است، گفت: فقدان مهارت‌های ارتباطی و ضعف نظام آموزشی در آموزش مهارت‌های زندگی، از جمله دلایل اصلی شکست در سال‌های نخست زندگی مشترک است.
اکبری بر ضرورت بازنگری در مبانی آموزش و پرورش و توجه به مقاطع حساس از کودکی تا دانشگاه برای شکل‌گیری شخصیت صحیح و آموزش انتخاب درست تأکید کرد و خواستار چاره‌جویی علمی توسط مسئولان شد.
شکست در ازدواج‌های مجدد نشان‌دهنده نیاز مبرم به یادگیری مهارت‌های پیش از ازدواج است
معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم دادگستری استان فارس همچنین از مشکلات اجرایی و مالی نظام آموزش و پرورش سخن گفت و خواستار تأمین مستقیم اعتبارات برای کارآمدی مدارس شد.
وی با بررسی روند طلاق‌ها اشاره کرد که شکست در ازدواج‌های مجدد نشان‌دهنده نیاز مبرم به یادگیری مهارت‌های پیش از ازدواج است.
اکبری ضمن تحلیل وضعیت طلاق در استان فارس، خاطرنشان کرد: این پدیده معمولاً در دو مقطع اوایل زندگی مشترک یا پس از سال‌ها زندگی و سروسامان یافتن فرزندان رخ می‌دهد.
معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم دادگستری استان فارس با انتقاد از رویکرد بحران‌محور و ناکارآمدی برخی مراکز مشاوره که هزینه‌های بالا اما بازدهی کمی دارند، تأکید کرد که نباید منتظر وقوع بحران ماند؛ بلکه باید با توجه به تغییرات سبک زندگی و اثرات فضای مجازی، از طریق آموزش‌های پیشگیرانه در مقاطع تحصیلی، از شکل‌گیری پرونده‌های قضایی و فروپاشی خانواده‌ها جلوگیری کرد.
نهادهای مشاوره‌ای باید از حالت خدمات پس از بحران به سمت خدمات پیش از بحران حرکت کنند
در نهایت، مقابله با بحران فروپاشی خانواده‌ها نیازمند یک تغییر پارادایم در سیاست‌گذاری‌های کلان کشور است. ما نمی‌توانیم با ابزارهای قدیمی، چالش‌های نوظهور عصر دیجیتال و فشارهای اقتصادی مدرن را مدیریت کنیم. تمرکز صرف بر روی مراجع قضایی و دادگاه‌ها، تنها درمان نشانه‌هاست، نه درمان علت اصلی بیماری.
راهکار پایدار، بازگشت به ریشه‌های آموزشی در نظام تعلیم و تربیت است. باید از مقطع کودکی، مفاهیم مسئولیت‌پذیری، مدیریت هیجانات و مهارت‌های حل تعارض را در برنامه درسی گنجاند. همچنین، نهادهای مشاوره‌ای باید از حالت خدمات پس از بحران به سمت خدمات پیش از بحران حرکت کنند.
تنها در صورتی می‌توان از ریزش جمعیت و آسیب‌های اجتماعی ناشی از فروپاشی خانواده‌ها جلوگیری کرد که آموزش، پیشگیری و حمایت در یک زنجیره منسجم در کنار هم قرار گیرند تا خانواده، بار دیگر به عنوان امن‌ترین پناهگاه اجتماعی عمل کند.
بیشتر بخوانید:
