مزاحمی که عزت نفستان را می‌گیرد

نشخوارهای فکری که منجر به خود کم‌بینی‌می‌شود؛ این روزها خیلی شایع است. اگر شما هم درگیر این مسئله هستید؛ این گزارش برای شماست.

به گزارش گروه زندگی خبرگزاری فارس: «عصر یک روز تعطیل، روی مبل نشسته‌ بود. فنجان چای کنار دستش را برداشت. جرعه دوم را که نوشید، یاد صحبت سه هفته پیش عمه‌جان در مهمانی افتاد. وقتی عمه وارد شد او را در آغوش کشید و گفت: چقدر چاق شدی دخترم؟! این فکر در ذهنش رژه می‌رفت. نکنه الان که اضافه وزن پیدا کردم دیگر خوب نباشم. چرا اندامم بهم ریخته؟ چرا من خوب نیستم؟ … این فکرها چای لب‌سوز و روز تعطیل را به کامش تلخ کرد.» این حرف‌ها و افکار برای ما غریبه نیست.

مزاحمی که رهایتان نمی‌کند

همان مزاحم بی‌دست و پایی است که وقت‌های بیکاری سراغ ما می‌آید. مغز ما را چنگ می‌زند. خسته‌مان می‌کند. دست و پایمان را می‌بندد. در سیاهچاله‌ای می‌بردمان که احساس می‌کنیم بی‌پناه و تنها هستیم. تا جایی که در طول روز کاری نکردیم، اما خسته‌تر از تمام روزهای پر مشغله‌مان هستیم. زمانی که کلاف این فکرها دور مغز ما می‌پیچد، هرچقدر تلاش می‌کنیم از آنها فرار کنیم بیشتر دست و پای ما را می‌بندد. در ذهن هرکدام از ما یک مدل از این فکرهای سرسام‌آور وجود دارد. یکی بدبینی، دیگری شک و سوظن یا خودکم‌بینی و… . اگر شما هم دائم نقص‌های خودتان را مرور می‌کنید، ذهنتان از نگرانی دور نمی‌شود، از خودتان زیاد می‌پرسید که «اگر این نقص را نداشتم چی می‌شد؟ چقدر خوب می‌شد، چقدر بهتر به نظر می‌رسیدم و…» با ما همراه باشید تا رشته این کلاف سردرگم دستتان بیاید.

یک‌ مکانیسم ذهنی؛ اما گاهی خطرناک

نشخوار ذهنی یا overthinking، نام این مزاحم بی‌دست و پاست. از نظر روانشناسان این افکار اختلال نیست. یک مکانیسم ذهنی است که از سنین پنج شش سالگی شروع می‌شود. اما وقتی که دائما در ذهن تکرار می‌شود و به بخاطر منفی بودنش هم بار روانی خوبی ندارد، باید آن را جدی بگیریم.به گفته سیما فردوسی روانشناس بالینی، «وقتی این افکار سرکوب کننده در ساعت‌های شبانه‌روز‌ مدام تکرار شود، خطرناک است. چون عامل‌ مسائل روانی دیگر‌ می‌شود.» یعنی وقتی قدرتی برای کنترل این افکار نداریم، از طرفی آنها لحظه‌ای و گذرا هم نباشند، تمام زندگی ما را دربرمی‌گیرد. گاهی حتی آن را مختل هم می‌کنند.
این روانشناس اشاره می‌کند: «گاهی شدت این نشخوارها به حدی است که مثلا یک دانشجو به دلیل این احساس، رشته تحصیلی‌اش را کنار می‌گذارد. یک دانش‌آموز غرق این تفکرات می‌شود، هدف و معنی زندگی‌اش را گم می‌کند. یک مادر یا خانم خانه‌دار، به جای رسیدگی به امور جاری خانه، زندگی و تربیت فرزند؛ دائم ذهنش را با این فکر که از دیگران کمتر هستم، درگیر می‌کند.»اگر این تفکرات در شما یا فرزنداتان شکل گرفته است، از کنار آن ساده عبور نکنید. سیما فردوسی می‌گوید: «احساس ناکافی بودن ریشه‌هایی دارد که باید درمان شوند. عدم اعتماد به نفس، عملکرد ضعیف در زندگی، ترس از قضاوت دیگران و نادیده گرفته شدن توسط دیگران این احساس را در ما ایجاد می‌کند. اگر این احساس‌ها همیشه با ما باشد، خطرناک است و باید درمان شود.»

حالا چه کار کنیم؟

حالا اگر دچار این غول فکری بی‌شاخ و دم شده‌اید به توصیه‌ این روانشناس، در اولین قدم «از مقایسه‌ی خودتان با دیگران دست بردارید و با خودتان ملایم‌تر باشید.» زیرا این مقایسه، روح و مغز ما را فرسوده می‌کند و روحیه‌ ما را کسل. اعتماد به نفس‌مان را کم می‌کند و آرامش درونی‌مان را از بین می‌برد.نکته بعدی که این روانشناس تاکید می‌کند این است که «انتظارات بی‌جا از شرایط‌مان نداشته باشیم، درجا نزنیم. با وجود نقص‌هایمان حرکت کنیم.» انتظار بیش از حد از خودمان به عزت نفس و دیدگاه ما نسبت به خودمان ضربه می‌زند. بعد از مدتی انرژی و انگیزه ما را از بین می‌برد. به گفته بسیاری از روانشناسان، پذيرفتن خودمان با تمام نقص‌ها، ضعف‌ها و کمبودها نشان‌دهنده عزت نفس و اعتماد به نفس ماست.

مهم‌ترین راهکار

‌در پایان مهم‌ترین راهکار برای کاهش نشخوارهای فکری که منجر به خود کم بینی‌تان می‌شود به گفته فردوسی، خودآگاهی است. «زیرا وقتی فرد نسبت به افکار منفی خودش آگاه باشد، با یک تلنگر خودش را از این‌دور باطل نجات می‌دهد.»نکته کلیدی برای خودآگاهی، از قول این روانشناس که کمکتان می‌کند این است که «برای مثال فردی در طی یک روز ۶ ساعت نشخوار فکری دارد، با تلنگر و آگاهی این ۶ ساعت را به ۵ ساعت و ۴۵ دقیقه برساند و خود را برای این کاهش زمان هرچند کم، تشویق کند.»

به روانشناس مراجعه کنید

ما لازم به ذکر است که به گفته روانشناسان این فکر‌های تکرار شونده و نشخوار‌ها با کمال‌گرایی و وسواس فکری شباهت زیادی دارد. با توجه به اینکه هرسه مورد جزو بیماری‌های روحی پنهان این روزهاست، اما درمان و راهکارهای آنها باهم متفاوت است. به همین خاطر مراجعه به روانشناس و مشاور متدین و مجرب، بهترین راهکار است. به شما کمک می‌کند آنچه هستید را به درستی ببینید و دست از خودکم‌بینی‌های افراطی بردارید.

پایان پیام