۲۱ فوریه روز جهانی زبان مادری است، روزی که گر چه شاید به ظاهر چندان مورد توجه عموم جامعه جهانی قرار نگیرد؛ اما نقش بسیار کلیدی در حفظ فرهنگ و انتقال اصالتها و ریشههای یک فرد دارد. تا حدی که در اعلامیه جهانی حقوق بشر و اسناد بینالمللی همچون کنوانسیون حقوق کودک بر آن تاکید شده است.
در این اسناد حقوقِ کودکان در یادگیری زبان مادری، بهعنوان یکی از حقوق بنیادین انسانی، به رسمیت شناخته شده است. ماده ۳۰ کنوانسیون حقوق کودک تأکید میکند که در جوامع چندزبانه یا دارای اقلیتهای قومی، کودکان حق دارند زبان مادری خود را بیاموزند و فرهنگ بومیشان را حفظ کنند و گنجاندن این ماده قانونی در اعلامیه جهانی حقوق بشر، نشان از اهمیت ویژه زبان مادری و فراگیری آن به فرزندانمان است. چرا که در دنیای امروزی که جهانیشدن بر بسیاری از جنبههای زندگی انسانی سایه افکنده، اهمیت توجه به فرهنگ و هویت ملی بیش از پیش احساس میشود.
در این میان، زبان مادری بهعنوان نخستین ابزار ارتباطی و شناخت جهان، جایگاه ویژهای در شکلگیری هویت فرهنگی، اجتماعی و روانی کودکان نسل جدید (نسل زِد و آلفا) دارد.
زبان بومی؛ سند اصالت و اثر انگشت هویت افراد
به گفته علی امینی استاد زبان شناسی دانشگاه شیراز، زبان مادری بیش از یک ابزار ارتباطی است؛ چرا که این زبان حامل ارزشها، سنتها و میراث فرهنگی هر جامعهای است که پیوندی عمیق میان نسلهای گذشته، حال و آینده ایجاد میکند.
او معتقد است که نهاد خانواده بهعنوان نخستین و مهمترین کانون آموزشی کودکان، نقشی کلیدی در حفظ و تقویت زبان مادری ایفا میکند و برخلاف تصور رایج که اکثریت مردم فکر میکنند که زبان فقط و فقط یک وسیله ارتباط میان انسانهاست؛ اما کارکردهای دیگری هم دارد که بعضاً عموم مردم کمتر از آن اطلاع دارند.
این عضو هیئت علمی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شیراز زبان را یک بسته فرهنگی دانسته و میگوید:حتی زبانی که در بزرگ سالی یاد میگیریم یا یک بسته فرهنگی به همراه دارد و یا فرد را با فرهنگی که زیر پوست آن زبان است آشنا میکند. بنابراین یادگیری زبان مادری و قوم و قبیلهای مساوی با رشد فرهنگی و موجب پذیرش فرهنگ قبیله و طائفهای است که در آن متولد شدهایم.
امینی بر این باور است که اگر کسی زبان مادری خود را مورد غفلت قرار داده و با آن صحبت نکند، از فرهنگ قومیاش عقب میافتد، به ناچار با پدربزرگ، مادربزرگ، اقوام و حتی پدر و مادر بیگانه میشود و در نتیجه فرزندانش هم با طایفه و حتی نزدیکانش بیگانگی پیدا میکند در نتیجه عناصر فرهنگی منتقل نخواهد شد.
این مدرس زبان های باستانی غفلت از زبان مادری را موجب سست شدن پیوند عاطفی بین والدین و فرزندان میداند و معتقد است که زبان هویتساز است و دانستن زبان قوم و قبیلهای باعث کسب هویت آن منطقه میشود در نتیجه احساس تملک و علاقه در فرد ایجاد شده که باعث رشد و پیشرفت او خواهد شد.
او در انتها بر این موضوع تاکید میکند که خانوادهها میبایست با آگاهی از اهمیت این زبان در شکلدهی به هویت و فرهنگ فرزندانشان، نقش فعالی در تقویت آن ایفا کنند و از سوی دیگر با ایجاد سیاستهای حمایتی، زمینه حفظ و آموزش زبان مادری را برای کلیه کودکان فراهم آورند.
