کرامت انسانی یکی از پایههای تربیت در سیره اسلامی است و نقطه آغاز این کرامت حفظ آبروی فرزند در جمع است. توبیخ علنی و سرزنش کودک در حضور دیگران یکی از رایجترین رفتارهای آسیبزا در روابط خانوادگی به شمار میرود. والدین گاهی برای اصلاح یک رفتار اشتباه یا اثبات تسلط خود بر تربیت فرزند او را در مقابل خویشاوندان تحقیر میکنند. این رفتار به جای اصلاح خطای کودک عزت نفس او را هدف قرار میدهد. کودک که آبروی خود را در نگاه اقوام و همسالان از دست رفته میبیند انگیزهای برای تغییر رفتار و بهبود شخصیت خود پیدا نمیکند زیرا باور میکند که ارزش درونی او پیش از این نابود شده است.
این تخریب معمولاً در موقعیتهای روزمره و مهمانیهای خانوادگی رخ میدهد. مثلا وقتی کودک با پسرخاله خود بر سر یک اسباببازی دعوا میکند یا در پاسخ به سوال یک بزرگتر رفتار نسنجیدهای نشان میدهد برخی والدین بلافاصله واکنش نشان میدهند. آنها با استفاده از برچسبهای منفی مانند «لجباز» یا «بیادب» در حضور عمو، عمه یا پدربزرگ و مادربزرگ خطای آن موقعیت کودک را به یک ویژگی شخصیتی دائمی تبدیل میکنند. در این لحظات والدین بیشتر نگران قضاوت اطرافیان درباره مهارتهای تربیتی خود هستند تا سلامت روان فرزندشان. آنها با فدا کردن آبروی کودک تلاش میکنند به خویشاوندان نشان دهند که نسبت به رفتارهای اشتباه او بیتفاوت نیستند.
برچسبزنی علنی و مقایسه کودک با دیگران تبعاتی همیشگی برای فرزند به همراه دارد. کودک تصویر خود را بر اساس بازخورد مستقیم بزرگسالان میسازد. وقتی او در محیط خانواده بارها با عناوین تحقیرآمیز خطاب میشود این صفات را به عنوان بخشی از هویت واقعی خود میپذیرد. فرزندی که برچسب «نافرمان» دریافت کرده است دلیلی برای رعایت قوانین خانه نمیبیند و رفتار خود را با همان برچسب تطبیق میدهد. از سوی دیگر محیط خویشاوندی که باید مأمن عاطفی و حمایتگر کودک باشد در برخی مواقع به محیطی پر از اضطراب و قضاوت تبدیل میشود. کودک در این جمعها همواره احساس ناامنی میکند و برای فرار از نگاه تحقیرآمیز دیگران به انزوا پناه میبرد یا با رفتارهای پرخاشگرانه واکنش نشان میدهد.
راهکار درست برای اصلاح رفتار کودک، به تعویق انداختن تذکر های تند و صریح به فضای خلوت است. والدینی که به شخصیت فرزند خود احترام میگذارند در زمان بروز خطای علنی خونسردی خود را حفظ میکنند. آنها مدیریت موقعیت را به دست میگیرند، عذرخواهی کوتاهی میکنند اما گفتگو درباره اشتباه را به زمانی موکول میکنند که کسی حضور نداشته باشد. وقتی پدر یا مادر فرزند را به اتاقی دیگر یا گوشهای خلوت میبرد و خطای او را بدون حمله به شخصیتش توضیح میدهد کودک پیام روشنی دریافت میکند. او متوجه میشود که والدینش حافظ آبروی او هستند و اشتباهاتش دستاویزی برای تحقیر اجتماعی او نمیشود. این رفتار اعتماد عمیقی میان والد و فرزند ایجاد میکند و پذیرش نصیحت را برای کودک آسان میسازد.
حفظ حریم شخصی و آبروی فرزند در خانواده شالوده استقلال شخصیتی او را در بزرگسالی میسازد. انسانی که در دوران کودکی احترام دیدن را تجربه کرده و آبروی او در میان اقوام حفظ شده است مرزهای مشخصی برای کرامت خود قائل میشود. چنین فردی در آینده روابط توهینآمیز را در محیط کار یا گروههای دوستی تحمل نمیکند و اجازه نمیدهد دیگران با برچسبزنی و تحقیر از او سوءاستفاده کنند. او ارزش درونی خود را میشناسد و همانطور که خانواده از آبروی او محافظت کرده است او نیز از کرامت خود و دیگران در صحنه اجتماع دفاع میکند. این احترام در محیط خانه محافظی است که روان فرد را در برابر آسیبهای اجتماعی ایمن نگه میدارد.


