ازدواج در فرهنگ ایرانی پیمانی مقدس و پشتوانه امنیت عاطفی و حقوقی خانواده است؛ اما «ازدواج سفید» که بهعنوان راهی ساده برای گریز از تعهد معرفی میشود، به گفته کارشناسان میتواند آسیبهای روانی و اجتماعی سنگینی، بهویژه برای زنان و کودکان، به همراه داشته باشد.
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی خانه بهاری، ازدواج در فرهنگ ایرانی ـ اسلامی، تنها یک قرارداد اجتماعی نیست؛ پیمانی مقدس و تعهدی الهی است که بر پایه آرامش، امنیت و مسئولیت شکل میگیرد. رنگ سفید در فرهنگ ما نماد پاکی، صداقت و آغاز روشن یک زندگی مشترک است. اما سالهاست اصطلاحی با عنوان «ازدواج سفید» وارد ادبیات اجتماعی شده؛ واژهای که ظاهری آرام و بیحاشیه دارد، اما در واقع به نوعی همباشی بدون عقد شرعی و ثبت قانونی اشاره میکند.
طبق گزارشهای تحلیلی سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵ مرکز آمار ایران، دهها هزار مورد همباشی بدون ثبت رسمی در کشور شناسایی شده است؛ آماری که هرچند بهدلیل ماهیت پنهان این روابط، دقیق و کامل نیست، اما نشان میدهد این پدیده دیگر یک مسئله حاشیهای محسوب نمیشود.
در همین راستا با رقیه جوکار، کارشناس ارشد مطالعات زن و خانواده و فعال فرهنگی اجتماعی، درباره ابعاد این پدیده گفتوگو کردیم.
جوکار در تعریف این پدیده گفت: ازدواج سفید نوعی همباشی بدون عقد شرعی و ثبت قانونی است؛ رابطهای که در آن هیچ تعهد رسمی، حقوقی یا چارچوب دینی برای زیر یک سقف رفتن وجود ندارد.
به گفته وی، در نگاه اسلامی، ازدواج تنها یک توافق شخصی نیست، بلکه پیمانی الهی است که حقوق، مسئولیتها و کرامت زن و مرد را تضمین میکند، او دراینباره تأکید کرد: ازدواج رسمی، امنیت عاطفی، سلامت نسل آینده و چارچوب مشخص حقوقی را فراهم میآورد؛ امری که در ازدواج سفید غایب است.
ناامنی روانی؛ اضطراب دائمی و ترس از رهاشدن
این فعال حوزه خانواده معتقد است یکی از مهمترین آسیبهای این نوع رابطه، اضطراب دائمی نسبت به از دست دادن رابطه است، وی افزود: نبود تعهد رسمی و پشتوانه قانونی، ناامنی روانی، ترس از رهاشدن، وابستگیهای ناسالم و حتی افسردگی پنهان را بهدنبال دارد؛ آسیبی که هم زنان و هم مردان را تحت تأثیر قرار میدهد، اما بهدلیل ساختار عاطفی و اجتماعی، زنان بیشتر متضرر میشوند.
او تصریح میکند: امنیت عاطفی بدون تعهد حقوقی و شرعی معنا ندارد، در ازدواج رسمی، قانون و شرع پشتوانه رابطه هستند؛ اما در ازدواج سفید، رابطه بر پایه خواست موقت افراد شکل میگیرد و هر لحظه امکان فروپاشی دارد.
بلاتکلیفی؛ فرسایش خاموش سلامت روان زنان
جوکار بلاتکلیفی را یکی از مخربترین عوامل روانی در این روابط دانست و گفت: نداشتن آینده روشن، نبود امنیت اقتصادی و نگرانی از پایان ناگهانی رابطه، فرسودگی روانی ایجاد میکند.
به باور او، زنان بهدلیل محدودیتهای زیستی و بار عاطفی بیشتر در روابط، آسیبپذیری بالاتری دارند و در صورت پایان رابطه، بدون پشتوانه مالی، حقوقی و اجتماعی رها میشوند.
یکی از مهمترین تبعات ازدواج سفید، حذف کامل حقوقی مانند مهریه، نفقه و اجرتالمثل است. جوکار در اینباره گفت: وقتی رابطهای ثبت نشده باشد، زن در صورت جدایی هیچ امکان مطالبه حقوق مالی ندارد و عملاً بدون پشتوانه رها میشود.
او همچنین نسبت به افزایش احتمال سوءاستفاده عاطفی و اقتصادی در چنین روابطی هشدار داد و تأکید کرد: نبود چارچوب حقوقی، زمینه بهرهکشی را تقویت میکند.
کودکان؛ قربانیان خاموش یک انتخاب بیتعهد
این کارشناس حوزه خانواده درباره تولد فرزند در چنین روابطی هشدار داد: اثبات نسب از نظر قانونی دشوار است و کودک ممکن است با چالشهای هویتی و اجتماعی مواجه شود.
به گفته او، کودکان حاصل از این روابط هرچند از نظر انسانی دارای حق حیات و احترام هستند، اما در واقعیت اجتماعی ممکن است با نگاه منفی و مشکلات هویتی روبهرو شوند.
عادیسازی یک رفتار؛ فرسایش مرزهای اخلاقی
جوکار معتقد است تکرار و رسانهای شدن این پدیده، به مرور قبح آن را کاهش میدهد و مرز میان مسئولیت و بیمسئولیتی را مخدوش میکند.او گفت: وقتی یک رفتار نادرست عادی جلوه داده شود، مرزهای شرعی و قانونی کمرنگ میشود و بنیان خانواده تضعیف میگردد.
در پاسخ به این پرسش که راهکار جایگزین چیست، جوکار بر چند محور تأکید کرد و توضیح داد: ترویج ازدواج ساده و بههنگام، کاهش تجملگرایی،حمایتهای اقتصادی هدفمند، آموزش مهارتهای زندگی پیش از ازدواج از جمله راهکار ها برای جلوگیری از این امر است.
وی همچنین نقش خانوادهها در کاهش سختگیریهای غیرمنطقی و نقش رسانهها در تبیین هوشمندانه آسیبها را مهم دانست.
گزارش از صبا بنکی
