بازی تمام زندگی بچه‌هاست. اما امروز به خاطر محصور شدن در آپارتمان‌های کوچک، امکان بازی‌های هیجانی و پرتحرک از کودکان گرفته شده است.«سوسن حیاتی» نویسنده، قصه‌گو و مربی فرهنگی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، کتاب را یکی از جایگزین‌های خوب برای تخلیهٔ هیجانات کودک می‌داند.
تا چند سال پیش بخش زیادی از هیجانات کودک در جایی به نام «کوچه» تخلیه می‌شد. کوچه امن بود. اصلاً بخشی از خانه بود. کودک در کوچه با هم‌سالانش بازی می‌کرد و می‌دوید.اما امروز کودکان در محیط کوچکی به اسم «آپارتمان» محصور هستند که حیاطی ندارد. کودکان مجبورند در این خانه‌ها هیجانات خود را سرکوب کنند، آرام حرف بزنند، آرام راه بروند و بدون سروصدا خودشان را سرگرم کنند.
کتاب مناسب برای کودک از واجبات است
کتاب می‌تواند وسیلهٔ مناسبی برای تخلیهٔ هیجانات کودک باشد. اما در انتخاب کتاب برای کودک و نوجوان باید نکات مهمی را رعایت کنیم. یکی از این نکات رعایت ردهٔ سنی است.به بیان «حیاتی» نویسنده و قصه‌گو «مثلاً ژانر وحشت تا حدودی مورداستقبال نوجوانان امروز است. وقتی به نوجوان می‌گوییم «این فیلم را نبین، چون ترسناک است» او بیشتر تمایل پیدا می‌کند فیلم را ببیند تا بفهمد موضوعش چیست. اما مهم این است که کودک یا نوجوان به دلیل نبود محصولات ژانر وحشت در طیف سنی خود به ژانر وحشت بزرگسال روی نیاورد.»پس نمی‌توانیم به کلی ژانر وحشت را برای کودک و نوجوان حذف کنیم. بلکه برعکس، این حوزه باید آن‌قدر غنی باشد که نوجوان تمایلی به مطالعهٔ کتاب‌های بزرگسال در ژانر وحشت نداشته باشد.
آسیب «دختر کفشدوزکی» برای کودکان
اگر کودک داشته باشید احتمالاً شخصیت کارتونی «دختر کفشدوزکی» را می‌شناسید. او در بطن کارهای خارق‌العاده‌ای که انجام می‌دهد، در حال محافظت از دوستانش و محیط زندگی‌اش است.از این‌گونه شخصیت‌های ابرقهرمانی بسیار به خاطر می‌آوریم؛ بت‌من، بن‌تن، مرد عنکبوتی، سوپرمن و… همگی یک ویژگی مشترک دارند. ابرقهرمانانی که از خارج از وجود خود یا حتی از ماورا، قدرتی کسب می‌کنند تا بتوانند دنیا را تغییر دهند.حیاتی آسیب بزرگ چنین شخصیت‌هایی را برای کودک در این نکته می‌داند که «باید توانایی و قدرتی به این شخصیت‌ها بدهند تا آنها بتوانند کاری را انجام بدهند. در حالی که ما مدام باید خودباوری را در کودک تقویت کنیم و به او بگوییم خودش را باور داشته باشد. کودک باید به این باور برسد با وجود تمام کمبودهایش توانایی‌هایی دارد که دیگری ندارد.»
سرخوردگی کودکان به خاطر «ابرقهرمان نشدن»
کارتون‌ها و شخصیت‌های ابرقهرمانی به صورت فانتزی، کودکان ما را به این نقطه می‌رسانند که باید نیرویی به کودک داده بشود تا بتواند کاری کند.حیاتی کودکانی را مثال می‌زند که «از خودش یا حتی از دیگران می‌پرسد چرا وقتی روی زمین می‌زنم دختر کفشدوزکی نمی‌شوم؟ چرا از دستان من تار عنکبوت بیرون نمی‌آید؟ چرا من از صبح تا شب حرکتی شبیه آن شخصیت کارتونی را انجام می‌دهم، اما تغییر نمی‌کنم؟ این آسیب جدی چنین شخصیت‌هایی است.»
به شخصیت‌های قهرمانی وارداتی نیاز نداریم
ما در ادبیات و تاریخ‌مان، از نگاه دینی و ملی، شخصیت‌های قوی بسیار زیادی داریم. حیاتی از قوی‌ترین زنان در شاهنامه رودابه (همسر زال) یا گردآفرید را مثال می‌زند که دلاوری‌های بسیاری انجام داده‌اند.به اعتقاد او اگر کارتون این شخصیت‌ها ساخته شود به مراتب قوی‌تر و جذاب‌تر از «دختر کفشدوزکی» از آب درمی‌آید «چون این شخصیت‌ها بدن، ذهن و مهارت‌های خود را برای دفاع از کشورشان تقویت می‌کنند و مثل ابرقهرمان‌های فانتزی و وارداتی، قدرتی از بیرون یا ماورا نمی‌گیرند. اندیشهٔ ما این است که خودت با تمام توانمندی‌هایت باید خودت را ارتقا بدهی و در سطحی که هستی به جهان اطرافت کمک کنی.»
نگاه کودک در مواجهه با کتاب‌ها مهم است
هر اثری در جهان باید حداقل یک بار خوانده شود. ولی مهم است که کودک با چه پیش‌زمینه و بافت ذهنی با آن مواجه می‌شود؛ و این موضوع به این بستگی دارد که چگونه بزرگ شده و چقدر خودش را قبول دارد.به اعتقاد حیاتی «هیچ اشکالی ندارد اگر والدین برای کودک کتاب «دختر کفشدوزکی» بخوانند. اما در کنارش کتابی هم دربارهٔ «گردآفرید» و «رودابه» بخوانند. کودک باید هر دو را بخواند و به هر دو رویکرد فکر کند. بعد از مدتی خودش متوجه می‌شود که قرار نیست قدرت عجیب و خارق‌العاده‌ای از بیرون به او داده شود و فقط قدرت درونی خودش او را یاری می‌کند.»
والدین اطلاعات خود را افزایش دهند
نکتهٔ مهم دربارهٔ کتاب‌خوانی کودک و نوجوان این است که والدین باید آثار خوب را در اختیار فرزندان قرار دهند.حیاتی در انتها لازمهٔ تحقق این امر را در این می‌داند که «والدین سطح اطلاعات خود را در خصوص گزینش آثار خوب بالا ببرند. اگر سطح مطالعات والدین پایین باشد، آسیب بسیار جدی به کودکان وارد می‌شود. پس خانواده‌ها باید ابتدا علم خود را بالا ببرند. کودکان مقلد هستند و کسی که دارد آنها را هدایت می‌کند باید هدایتگری قوی باشد.»
