آتش های زندگی ات را قورت بده

در زندگی های امروز، آستانه تحمل افراد به شدت پایین آمده است. فشارهای اقتصادی، خستگی‌های شغلی و استرس‌های روزمره خانه‌ها را گاهی به انباری از باروت تبدیل می‌کند که تنها منتظر یک جرقه است. یک کنایه کوچک، یک انتقاد ساده یا حتی یک فراموشکاری معمولی می‌تواند آتشی به پا کند که آرامش خانواده را بسوزاند. سالروز شهادت امام موسی کاظم (ع) فرصتی است تا فراتر از سوگواری به بازخوانی لقب مشهور ایشان یعنی کاظم‌الغیظ بپردازیم. لقبی که در دل خود یک راهکار دقیق و کاربردی برای مدیریت بحران‌های زناشویی پنهان کرده است. این گزارش تحلیلی به این پرسش پاسخ می‌دهد که چگونه می‌توان با الگوبرداری از پیشوای هفتم شیعیان آتش خشم را در خانه خاموش کرد و موقعیت های دعوا را به فرصتی برای محبت ورزی تبدیل کرد.
برای درک هنر امام کاظم (ع) ابتدا باید واژه غیظ را بشناسیم. در ادبیات عرب و روانشناسی دینی غیظ فراتر از عصبانیت معمولی یعنی غضب است. غیظ حالتی است که انسان از شدت خشم پر شده و گویی در حال انفجار درونی است. در زندگی زناشویی این حالت زمانی رخ می‌دهد که همسران احساس می‌کنند غرورشان خورد شده و نادیده گرفته شده‌اند یا مورد بی‌عدالتی قرار گرفته‌اند.
هنر امام موسی کاظم (ع) کظم بود. کظم در لغت به معنای بستن سرِ مشکِ پر از آب است تا قطره‌ای از آن بیرون نریزد. کاظم‌الغیظ کسی نیست که عصبانی نمی‌شود (چرا که خشم یک هیجان طبیعی است) بلکه کسی است که اجازه نمی‌دهد این خشم آتشین به بیرون از خودش سرریز شود و اطرافیان را بسوزاند. در دعواهای زناشویی بزرگترین آسیب‌ها دقیقاً در لحظه‌ای رخ می‌دهد که سرِ این مشک باز می‌شود و کلمات سمی و توهین‌ها به زبان جاری می‌شوند.
بررسی سیره رفتاری امام کاظم (ع) در مواجهه با مخالفان و حتی دشمنان دشنام‌گو نشان می‌دهد که ایشان در لحظه اول برخورد با تنش، از راهکار سکوت و تأمل استفاده می‌کردند. روانشناسان خانواده امروز به این راهکار تکنیک «Time-out» یا وقفه می‌گویند.
وقتی همسرتان فریاد می‌زند یا حرفی می‌زند که آتش به جانتان می‌اندازد واکنش غریزی جنگیدن یا همان پاسخ دادن است. اما درس مکتب کاظم‌الغیظ قدرت مکث است. قورت دادن خشم یعنی ایجاد یک فاصله زمانی بین تحریک و پاسخ. امام به ما می‌آموزند که سکوت در برابر همسر عصبانی نشانه ضعف نیست بلکه نشانه تسلط بر نفس است. مرد یا زنی که در اوج دعوا سکوت می‌کند در واقع آبی روی آتش می‌ریزد. این سکوت به طرف مقابل پیام می‌دهد که من وارد بازی تخریب نمی‌شوم.
یکی از شگفت‌انگیزترین روایت‌ها درباره امام کاظم (ع) داستان مردی است که هر بار امام را می‌دید به ایشان توهین می‌کرد. یاران امام اجازه خواستند تا او را ادب کنند اما امام مخالفت میکردند. روزی امام به مزرعه آن مرد رفتند و با لبخند با او روبرو شدند و نه‌تنها بدی‌اش را با بدی پاسخ ندادند بلکه مشکلات مالی‌اش را حل کردند.
این رفتار حاوی یک درس خاص برای زوجین است. تفکیک رفتار از شخصیت. در دعواهای زناشویی ما اغلب همسرمان را دشمن می‌پنداریم. اما الگوی کاظم‌الغیظ به ما می‌گوید که حتی اگر طرف مقابل بدترین رفتار را داشت شما داستان را تغییر دهید. شاید همسرتان که اکنون داد می‌زند خسته است یا تحت فشار است. امام با آن مرد بددهان نجنگیدند بلکه علت پرخاشگری او (که کینه و شاید نیاز مالی بود) را هدف گرفتند. در خانه نیز هنر قورت دادن آتش یعنی به جای تمرکز بر صدای بلند همسر به نیاز پشت آن صدا گوش دهیم.
قرآن کریم در آیه ۱۳۴ سوره آل‌عمران پس از عبارت الکاظمین الغیظ، بلافاصله می‌فرماید و العافین عن الناس (بخشندگان) و سپس و الله یحب المحسنین (نیکوکاران). این یک نقشه راه سه مرحله‌ای است که در سیره امام هفتم کاملاً مشهود است و می‌تواند نجات‌بخش زندگی‌های مشترک باشد:
۱. فروخوردن خشم (کظم): جلوی زبانت را بگیر و دعوا را بدتر نکن.
۲. گذشت (عفو): در دلت هم کینه نگه ندار و نشخوار فکری نکن.
۳. نیکی کردن (احسان): دقیقاً همان جایی که همسرت انتظار تلافی دارد، به او محبت کن.
این مرحله سوم، شاه‌کلید حل اختلافات است. تصور کنید همسرتان رفتار بدی داشته و حالا شرمنده است یا حتی هنوز عصبانی است. طبق منطق معمولی شما باید قهر کنید. اما طبق منطق کاظم‌الغیظ شما با یک لیوان چای، یک لبخند یا یک هدیه کوچک جلو می‌روید. این رفتار (احسان در برابر بدی) شوک مثبتی به رابطه وارد می‌کند که تمام دیوارهای دفاعی طرف مقابل را فرو می‌ریزد. آن مرد توهین‌کننده با دیدن احسان امام به پای ایشان افتاد و تغییر روش داد. همسر شما نیز در برابر محبت بی‌دلیل و غیرمنتظره پس از دعوا خلع سلاح خواهد شد.

امام موسی کاظم (ع) سال‌ها در زندان‌های تاریک محبوس بودند اما هرگز اجازه ندادند روحشان در زندان کینه و خشم اسیر شود. امروز بسیاری از زوجین آزادانه در خانه‌هایشان زندگی می‌کنند اما روحشان در زندان لجبازی و زندان خشم حبس شده است.
هنر قورت دادن آتش به معنای تحقیر شدن یا پذیرش ظلم نیست. بلکه یک مهارت پیشرفته مدیریتی است برای حفظ ارزشمندترین نهاد اجتماعی یعنی خانواده. زنان و مردانی که پیرو مکتب این امام همام هستند می‌دانند که قهرمان واقعی در زندگی زناشویی کسی نیست که اقدام آخر را محکم‌تر انجام میدهد بلکه کسی است که می‌تواند آن آتش سرکش را قورت دهد و آن را به نور آرامش تبدیل کند تا خانه همچنان امن‌ترین نقطه جهان باقی بماند.