در حالی که رسانه‌ها از نهایی شدن الحاق ۱۱۰ هکتار از حریم درجه دو تخت جمشید به محدوده شهری مرودشت خبر می‌دهند، مقامات استانداری فارس و وزارت میراث فرهنگی هرگونه مصوبه ابلاغ‌شده در این زمینه را تکذیب می‌کنند و طرح را در مرحله بازنگری و توقف می‌دانند.
ماجرای الحاق بخشی از حریم درجه دو میراث جهانی تخت جمشید به محدوده شهری مرودشت، طی هفته‌های گذشته به یکی از جنجالی‌ترین پرونده‌های میراث فرهنگی و شهرسازی کشور تبدیل شده است.
محدوده مورد مناقشه، اراضی روستای مهدیه به وسعت حدود ۱۱۰ هکتار است که در حریم درجه دو تخت جمشید قرار دارد و از سال ۱۴۰۳ در قالب بازنگری طرح جامع شهر مرودشت مطرح شده است.
روایت دوگانه از یک تصمیم
سرپرست پایگاه جهانی تخت جمشید، محمدجواد جعفری با بیان اینکه این الحاق نهایی شده است، گفت: متاسفانه با وجود همه تلاش‌های انجام‌شده، این محدوده به مرودشت الحاق شد و تلاش عملی نیز برای پیشگیری از آن انجام نشد.
او تأکید کرد که این الحاق در بلندمدت آثار و تبعات منفی بسیاری برای میراث جهانی تخت جمشید خواهد داشت و افزود: با فشار برخی سودجویان این طرح به پیش رفت و در سایه سکوت مسئولان به نتیجه رسید.
در مقابل، محمود رضایی کوچی، معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری فارس این ادعا را رد کرد و گفت: تاکنون هیچ مصوبه ابلاغ‌شده‌ای مبنی بر الحاق روستای مهدیه به محدوده شهر مرودشت وجود ندارد و رویکرد اصلی، صیانت قانونی از حریم است.
وی توضیح داد که موضوعات مطرح‌شده در حد پیشنهادهای کارشناسی بوده و هنوز به طرح مصوب تبدیل نشده است.
تقابل توسعه شهری و حفاظت میراثی
استدلال اصلی حامیان الحاق، ساماندهی وضعیت روستای مهدیه است. این روستا با وجود مسکونی بودن، نه تحت پوشش شهرداری قرار داشت و نه از نظارت دهیاری و قوانین حاکم بر آن بهره می‌برد. این وضعیت، آشفتگی در محور ورودی تخت جمشید را تشدید کرده بود.
رضایی کوچی در این باره گفت: در مقاطعی این پیشنهاد مطرح شد که روستای موجود در حریم به محدوده شهری اضافه شود تا مدیریت و کنترل بیشتری بر آن اعمال شود.
بهزاد مریدی مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی فارس بیان کرد: مصوبه الحاق روستای مهدیه به شهرداری مرودشت در شهریور ۱۴۰۴ ابلاغ شده، اما الحاق حریم درجه دو تخت جمشید به مرودشت تاکنون اجرایی نشده است.
وی تأکید کرد که اجرایی مصوبه الحاق تخت جمشید به مرودشت قطعاً تخلف است.
بازنگری و توقف طرح
در دوازدهمین جلسه شورای عالی شهرسازی و معماری ایران که در ۳۰ شهریور ۱۴۰۵ برگزار شد، موضوع حریم درجه دو تخت جمشید با حضور فرزانه صادق، وزیر راه و شهرسازی و علی دارابی، معاون میراث‌فرهنگی کشور، بررسی شد. وزیر راه و شهرسازی با تأکید بر اینکه طرح جامع مرودشت هنوز به تصویب نرسیده، خواستار دریافت دیدگاه‌های کارشناسی و بررسی دقیق‌تر ابعاد مختلف موضوع شد. معاون میراث‌فرهنگی کشور نیز بازنگری همه‌جانبه در موضوع حریم درجه دو تخت جمشید را خواستار شد.
پیامدهای حقوقی و بین‌المللی
تخت جمشید در سال ۱۹۷۹ در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده است. بر اساس ضوابط کنوانسیون میراث جهانی، هرگونه تغییر در محدوده اطراف اثر که بر ارزش جهانی برجسته آن تأثیر بگذارد، باید به اطلاع کمیته میراث جهانی برسد. نگرانی فعالان میراث فرهنگی این است که توسعه شهری در حریم درجه دو، به مرور ساختار فضایی، منظر تاریخی و ارتباط میان محوطه با چشم‌انداز پیرامونی آن را تحت تأثیر قرار دهد.
جعفری، سرپرست پایگاه جهانی تخت جمشید، در همین زمینه گفت: فعلاً این الحاق روی کاغذ نهایی شده است، اما امکان لغو آن وجود دارد و مدیریت ارشد فارس می‌تواند در مکاتبه با شورای عالی معماری و شهرسازی درخواست بررسی مجدد و لغو آن را داشته باشد.
وی افزود که وزیر راه و شهرسازی نیز می‌تواند این مصوبه را در همین مرحله لغو کند.
با این حال، پرونده الحاق ۱۱۰ هکتار از حریم درجه دو تخت جمشید به مرودشت همچنان در وضعیت ابهام و تعلیق قرار دارد. آنچه مسلم است، این است که تصمیم نهایی در این زمینه نه فقط یک موضوع شهرسازی، بلکه آزمونی برای تعهد ایران به حفاظت از میراث فرهنگی جهانی خواهد بود؛ میراثی که به گفته کارشناسان، هرگونه خلل در حریم آن، می‌تواند ثبت جهانی آن را با خطر جدی مواجه کند.
