چرا مادران باید از سرزنش خود دست بردارند!؟

در ایام ولادت حضرت زهرا (سلام‌الله‌علیها) و روز زن، فضای رسانه‌ای و اجتماعی پر می‌شود از ستایش مقام مادر. واژه‌هایی چون فرشته، اسوه صبر و نماد ایثار مدام تکرار می‌شوند. اما در پشت این واژه‌های زیبا، و در لایه‌های پنهانِ ذهن بسیاری از مادران جوانِ امروزی، حسی آزاردهنده و فرساینده در جریان است: احساس گناه و خودسرزنشی.
مادرِ امروز، در محاصره‌ی تصاویری غیرواقعی از مادرانِ کامل و سوپروومن‌ها قرار گرفته است. تصاویری که عمدتاً محصول شبکه‌های اجتماعی است؛ مادرانی که همیشه آراسته‌اند، خانه‌شان برق می‌زند، غذایشان همیشه گرم و تزئین شده است، فرزندانشان همیشه مودب و دوزبانه هستند و خودشان همزمان مدیرانی موفق و همسرانی بی‌نقص‌اند. این تصویر کاریکاتوری و دست‌نیافتنی، بذر یک بیماری خاموش به نام «سندروم مادر کامل» را در دل زنان می‌کارد. روز زن، بهترین فرصت است تا به جای شعارهای کلیشه‌ای، این بار سنگین را از روی دوش مادران برداریم و مفهوم نجات‌بخش مادرِ کافی را جایگزین آن کنیم.

ریشه اصلی این اضطراب، مقایسه باطنِ زندگی خود با ظاهرِ زندگی دیگران است. مادری که تمام شب را بیدار بوده، با موهای ژولیده و خانه‌ای که اسباب‌بازی‌ها در آن منفجر شده‌اند، گوشی را باز می‌کند و با عکسِ آتلیه‌ایِ بلاگرها مواجه می‌شود. او نمی‌بیند که آن عکس، تنها یک صدم ثانیه از یک زندگی است و پشت صحنه‌ی آن شاید دعوا، خستگی و کمک‌های متعدد پرستار و خدمتکار باشد.
تلاش برای رسیدن به این استانداردِ دروغین، مادر را وارد چرخه‌ای از فرسودگی می‌کند. او مدام خود را قضاوت می‌کند: چرا سر بچه‌ام داد زدم؟، چرا امروز غذای حاضری خوردیم؟، چرا نمی‌توانم مثل فلانی باشم؟. این نشخوارهای فکری، انرژی روانی مادر را می‌بلعد؛ انرژی‌ای که باید صرف محبت و بازی با کودک شود، صرف جنگیدن با خود می‌شود.
نکته ای که باید به آن توجه داشت این است که اساسا مادر کامل بودن به ضرر کودک است. روانشناسان و متخصصان تربیتی متفق‌القول‌اند که تلاش برای بی‌نقص بودن، نه تنها به مادر، بلکه به کودک نیز آسیب می‌زند.
اولاً، مادری که کمال‌گراست، همیشه مضطرب و خسته است. کودک بیش از آنکه به غذای ارگانیک، لباس برند یا خانه تمیز نیاز داشته باشد، به مادری شاد و آرام نیاز دارد. یک مادرِ معمولی اما خندان، صدها برابر بهتر از یک مادرِ ایده‌آل اما عصبی و افسرده است.
ثانیاً، مادرِ کامل به کودک اجازه اشتباه نمی‌دهد. او می‌خواهد همه چیز تحت کنترل باشد. در نتیجه، کودکی وابسته، مضطرب و فاقد اعتماد به نفس تربیت می‌کند که می‌ترسد دست از پا خطا کند.
ثالثاً، کودکان از رفتار ما می‌آموزند، نه از گفتار ما. مادری که با کوچکترین خطای خود، دچار فروپاشی می‌شود، به فرزندش یاد می‌دهد که تو حق نداری اشتباه کنی و ارزش تو به عملکرد بی‌نقص توست. این خطرناک‌ترین پیامی است که می‌توان به نسل آینده منتقل کرد.

اگر به سیره واقعی حضرت زهرا (س) نگاه کنیم، نشانی از این وسواس‌های مدرن نمی‌بینیم. خانه حضرت، ساده بود. ایشان به دنبال تظاهر نبودند.
کمالِ حضرت زهرا (س) در اولویت‌بندی بود. ایشان می‌دانستند که چه چیزی اصل است و چه چیزی فرع. اصل، رابطه عاطفی با فرزند، تربیت دینی و گرمای کانون خانواده بود. اینکه خانه چقدر لوکس باشد یا غذا چقدر متنوع باشد، در اولویت نبود. مادران امروز نیز باید قطب‌نمای خود را اصلاح کنند. آیا خانه‌ای که تمیز است اما مادری خشمگین دارد، اسلامی‌تر است یا خانه‌ای که کمی نامرتب است اما صدای خنده و بازی در آن بلند است؟
در حقیقت راه حل اساسی پذیرش ایده ی مادرِ کافی است. دونالد وینیکات، روانشناس برجسته کودک، اصطلاح مادرِ کافی را ابداع کرد. مادر کافی، مادری است که نقص‌های خود را می‌پذیرد. او می‌داند که گاهی خسته می‌شود، گاهی صبرش تمام می‌شود و گاهی ممکن است اشتباه کند. اما او در مجموع، حضور دارد، فرزندش را دوست دارد و نیازهای اصلی او را برطرف می‌کند.
پذیرش این مفهوم، به مادر آزادی می‌دهد. آزادی برای اینکه بگوید: من امروز خسته‌ام و نمی‌توانم آشپزی کنم، من نیاز دارم یک ساعت تنها باشم، من اشتباه کردم و از فرزندم عذرخواهی می‌کنم. این پذیرش، نه تنها نشانه ضعف نیست، بلکه نشانه بلوغ و سلامت روان است.

روز زن امسال، بیایید بزرگترین هدیه را خودتان به خودتان بدهید: بخشش و مهربانی با خود. صدای منتقد درونی‌تان را خاموش کنید. اگر امروز نتوانستید طبق برنامه پیش بروید، آسمان به زمین نیامده است. اگر خانه‌تان به هم ریخته است، نشانه‌ی این است که در آن زندگی جریان دارد. شما انسان هستید، نه ربات. خداوند شما را با ظرفیت محدود و مشخص آفریده و بیش از توانتان از شما انتظار ندارد (لا یُکَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها).
مادران عزیز! بدانید که در چشم فرزندتان، شما با همین نقص‌ها و خستگی‌ها، بهترین و زیباترین موجود دنیا هستید. او شما را همین‌طور که هستید می‌ستاید؛ پس شما هم خودتان را همین‌طور که هستید، دوست داشته باشید. روزتان مبارک، ای مادرانِ کافی و دوست‌داشتنی!