در حالی که بسیاری از افراد، کاهش نرخ ازدواج و فرزندآوری را صرفاً محصول فشار اقتصادی، گرانی و بیکاری می‌دانند، نگاهی عمیق‌تر نشان می‌دهد که ریشه‌های این بحران به تغییرات ساختاری در باورهای اجتماعی و تضعیف روحیه توکل بازمی‌گردد.
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی خانه بهاری، کاهش نرخ فرزندآوری بیش از آنکه صرفاً ریشه اقتصادی داشته باشد، یک مسئله اجتماعی و فرهنگی نیز هست. بحث کاهش نرخ فرزندآوری در سال‌های اخیر به یکی از موضوعات مهم اجتماعی و اقتصادی کشور تبدیل شده است؛ موضوعی که هرچند در ظاهر با افزایش هزینه‌های زندگی، گرانی مسکن، دشواری تأمین شغل و فشارهای معیشتی پیوند خورده، اما در لایه‌های عمیق‌تر نشانه‌ای از تغییر در نگرش‌ها، ارزش‌ها و سبک زندگی نیز به شمار می‌رود.
بسیاری از کارشناسان بر این باورند که اگرچه مشکلات اقتصادی نقش قابل توجهی در تردید خانواده‌ها برای ازدواج و فرزندآوری دارد، اما این عوامل به تنهایی نمی‌تواند توضیح‌دهنده کاهش محسوس تمایل به داشتن فرزند باشد. در واقع، آنچه امروز بیش از گذشته بر تصمیم خانواده‌ها اثر می‌گذارد، ترکیبی از فشارهای اقتصادی و تحولات اجتماعی است؛ تحولی که در آن، نگاه فردگرایانه، نگرانی از آینده، کاهش اعتماد به ثبات زندگی و تغییر اولویت‌های فرهنگی، جایگاه فرزند را در ذهن برخی خانواده‌ها دگرگون کرده است. از همین رو، مسئله فرزندآوری را نمی‌توان فقط در قالب عدد و رقم و شاخص‌های مالی بررسی کرد، بلکه لازم است آن را در بستر تحولات اجتماعی، فرهنگی و اعتقادی نیز مورد توجه قرار داد.
در واقع، آنچه بیش از همه بر ازدواج و فرزندآوری سایه انداخته، تضعیف باورهای بنیادی و کمرنگ شدن روحیه توکل به رزاقیت خداوند است؛ مسئله‌ای که باعث شده برخی خانواده‌ها ازدواج و فرزنددار شدن را مساوی با فقر و فشار بیشتر بدانند.
سید سعید زاهد زاهدانی، مسئول پژوهشکده تحول و ارتقای علوم انسانی و اجتماعی دانشگاه شیراز در گفتگو با خبرنگار خانه بهاری با اشاره به شرایط اقتصادی موجود، گفت: گرانی و سختی پیدا کردن شغل از جمله مشکلات مهم جامعه است، اما آنچه از این مسائل مهم‌تر به نظر می‌رسد، تضعیف روحیه توکل به خداوند و سست شدن ارزش‌های بنیادی در جامعه است.
وی معتقد است که همین تغییر در باورها و نگاه‌ها سبب شده است تا بخشی از جامعه، ازدواج و فرزندآوری را نه یک فرصت و برکت، بلکه یک تهدید اقتصادی تلقی کند.
به گفته زاهد زاهدانی، این نگاه اشتباه باعث شده افراد با محاسبه‌های صرفاً مادی و عددی، چنین تصور کنند که با ازدواج فقیرتر می‌شوند یا با تولد فرزند، فشار مالی بیشتری را تحمل خواهند کرد، در حالی که واقعیت برعکس این تصور است.
وی تأکید کرد که بر اساس باور دینی، هر کودکی که به دنیا می‌آید، رزق و روزی خود را نیز به همراه دارد و خانواده نه تنها با حضور فرزند دچار رکود نمی‌شود، بلکه می‌تواند از برکت وجود او بهره‌مند شود.
مسئول پژوهشکده تحول و ارتقای علوم انسانی و اجتماعی دانشگاه شیراز در توضیح این دیدگاه گفت: پدر و مادر البته در تأمین معاش و مدیریت زندگی نقش دارند و با تلاش و مجاهدت مسیر زندگی را پیش می‌برند، اما اصل روزی و برکت از سوی خداوند تأمین می‌شود.
وی افزود: این نگرش دینی سال‌ها در جامعه وجود داشته و همین باور باعث دلگرمی خانواده‌ها برای تشکیل زندگی و فرزندآوری بوده است، اما امروز در اثر غلبه محاسبات مادی، این باور کمرنگ شده و جای خود را به ترس و تردید داده است.
زاهد زاهدانی با اشاره به اینکه بسیاری از افراد هنگام تصمیم‌گیری برای ازدواج و فرزندآوری تنها به هزینه‌ها نگاه می‌کنند، گفت چنین نگاهی موجب می‌شود انسان از برکت‌های پنهان زندگی غافل بماند.
وی تصریح کرد: صرفه‌جویی، تدبیر و مدیریت اقتصادی در خانواده به‌ویژه از سوی زن خانه بخشی از سازوکار طبیعی زندگی است، اما این تدبیر نباید صرفاً به عنوان یک تصمیم فردی و مادی دیده شود، بلکه باید آن را در پیوند با الهام‌های الهی و نقش عالم غیب فهم کرد.
مسئول پژوهشکده تحول و ارتقای علوم انسانی و اجتماعی دانشگاه شیراز در ادامه اظهار کرد: اگر تدبیر انسان به سمت باورهای نادرست و وسوسه‌های شیطانی برود، نتیجه آن ترس، تردید و فاصله گرفتن از سنت‌های اصیل زندگی خواهد بود؛ پدیده‌ای که امروز در کاهش ازدواج و فرزندآوری به‌وضوح دیده می‌شود.
از نگاه زاهد زاهدانی، مسئله فرزندآوری تنها یک موضوع اقتصادی نیست، بلکه مسئله‌ای اجتماعی، فرهنگی و اعتقادی است که به نگرش جامعه نسبت به زندگی، آینده، خانواده و برکت الهی برمی‌گردد. به همین دلیل، برای افزایش تمایل به ازدواج و فرزندآوری نمی‌توان فقط به سیاست‌های اقتصادی بسنده کرد، بلکه باید به احیای امید اجتماعی، تقویت اعتماد به آینده، بازسازی ارزش‌های خانواده‌محور و تقویت باورهای دینی نیز توجه داشت.
وی معتقد است تا زمانی که جامعه از درون دچار تردید و ترس نسبت به تشکیل خانواده باشد، حتی بهبود نسبی شرایط اقتصادی نیز به‌تنهایی نمی‌تواند مشکل کاهش فرزندآوری را برطرف کند.
به گزارش خبرنگار خانه بهاری؛ در مجموع باید گفت، گرچه فشارهای اقتصادی در کاهش فرزندآوری بی‌تأثیر نیست، اما ریشه این پدیده را باید در مجموعه‌ای از عوامل جست‌وجو کرد که در رأس آن‌ها، تغییر نگرش‌های اجتماعی و تضعیف باورهای اعتقادی قرار دارد. به بیان دیگر، کاهش نرخ فرزندآوری تنها نتیجه گرانی و بیکاری نیست، بلکه بازتابی از تحولات عمیق‌تری است که در سبک زندگی، اولویت‌های ذهنی و نوع نگاه جامعه به آینده رخ داده است. اگرچه بهبود وضعیت معیشتی می‌تواند بخشی از نگرانی‌ها را کاهش دهد، اما برای عبور از این بحران، لازم است هم‌زمان بر بازسازی اعتماد اجتماعی، تقویت بنیان خانواده و احیای باور به برکت و رزق الهی نیز تمرکز شود. در چنین شرایطی است که می‌توان امیدوار بود خانواده‌ها بار دیگر ازدواج و فرزندآوری را نه عامل فشار، بلکه بخشی طبیعی، مبارک و امیدبخش از زندگی بدانند.
