در سیره اجتماعی پیامبر اسلام صلوات الله علیه حمایت از تشکیل و پایداری خانواده به توصیههای کلامی محدود نبود. ایشان برای حفظ این نهاد ساختارهای مالی و حمایتی مشخصی را در جامعه ایجاد میکردند. سنت وقف یکی از همین ابزارهاست که مانع از انباشت فردی ثروت میشود و منابع مالی را برای حل مشکلات عمومی به گردش درمیآورد. امروز که موانع اقتصادی به یکی از عوامل اصلی تاخیر در ازدواج و تزلزل خانوادهها تبدیل شده است، جهتدهی موقوفات به سمت نیازهای روزمره زوجها میتواند تاثیری ویژه داشته باشد.
بخش عمدهای از موقوفات در دهههای گذشته به ساخت فضاهای عبادی یا آموزشی اختصاص یافته است. این موارد نیازهای بخشی از جامعه را برطرف میکنند اما ساختار نیازها تغییر کرده است. در حال حاضر تامین مسکن اولیه و هزینههای شروع زندگی سد راه بسیاری از جوانان برای ازدواج است. سوق دادن نیت واقفان به سمت موقوفات خانوادگی پاسخی مستقیم به این مسئله است. اختصاص یک مجتمع مسکونی برای سکونت موقت و چندساله زوجهای نوپا یا راهاندازی صندوقهای وقفی برای تامین بدون بهره هزینههای اولیه زندگی، ازدواج را از یک بنبست اقتصادی خارج میکند. جوانان در این مدل فرصت پیدا میکنند تا در سالهای ابتدایی زندگی مشترک بدون فشار پرداخت اجارههای سنگین پایههای مالی خانواده خود را شکل دهند.
چالش دیگر خانوادههای امروز هزینههای بالای درمان ناباروری است. بخش قابل توجهی از زوجها برای فرزندآوری با مشکلات پزشکی روبهرو هستند و توان پرداخت هزینههای زیاد درمان را ندارند. این ناتوانی در بسیاری از موارد به تنشهای روانی و حتی جدایی میانجامد. تاسیس یک موقوفه تخصصی در حوزه سلامت خانواده که درآمد یک ملک تجاری یا زمین کشاورزی را به صورت دائمی به پوشش این هزینهها اختصاص دهد یک جریان مالی پایدار ایجاد میکند. زوجها در این ساختار میتوانند بدون تحمل فشار مضاعف اقتصادی، مسیر درمان را طی کنند و چرخه فرزندآوری در جامعه حفظ شود.
حمایت از زنان سرپرست خانوار بخش دیگری از سیره پیامبر در مدیریت منابع مالی جامعه را تشکیل میدهد. ایشان در توزیع امکانات، اولویت را به زنانی میدادند که بار اداره فرزندان را به تنهایی بر دوش میکشیدند. تاسیس موقوفاتی که خروجی آنها صرف ایجاد کارگاههای تولیدی برای زنان سرپرست خانوار یا تامین هزینه تحصیل فرزندان آنها شود میتوان بار زیادی را از دوش آنان بردارد و کمک بزرگی به آنان باشد. مادری که دغدغه تامین نیازهای اولیه معیشتی را نداشته باشد با آرامش بیشتری به تربیت فرزندان خود میپردازد و از انتقال فقر و آسیبهای اجتماعی به نسل بعد جلوگیری میشود.
همزمانی روز وقف و ایام میلاد پیامبر صلوات الله علیه فرصتی برای تغییر نگاه به امور خیریه است. گرهگشایی از کار خانوادهها لزوماً نیازمند سرمایههای کلان یک فرد ثروتمند نیست. تجمیع سرمایههای کوچک چند خانواده در یک محله برای خرید یک ملک تجاری و وقف درآمد آن برای رفع نیازهای همان محله شکل امروزی همان اخوتی است که پیامبر عظیم الشان اسلام پایهگذاری کرد. این رویکرد وقف را از یک عمل فردی که معمولاً در سالهای پایانی عمر انجام میشود به یک رفتار مستمر اجتماعی و مشارکتی برای حفظ نهاد خانواده تغییر میدهد.


