در منابع روایی اسلام، دوران رشد فرزند به سه دوره هفتساله تقسیم شده است که هفت سال اول دوره سیادت، هفت سال دوم دوره طاعت و هفت سال سوم یعنی از چهارده تا بیستویک سالگی دوره وزارت نامگذاری شده است. این تقسیمبندی نشان میدهد که شیوه رفتار والدین باید همگام با رشد جسمی و ذهنی فرزند تغییر کند. با این حال بسیاری از پدرها و مادرها پس از عبور فرزند از چهاردهسالگی همچنان با الگوی هفت سال دوم با او رفتار میکنند. آنها انتظار دارند نوجوان بدون پرسش از دستورها اطاعت کند و حق اظهار نظر درباره مسائل خانه را نداشته باشد. ناتوانی والدین در عبور از مرحله فرماندهی به مرحله مشورت ریشه بخش بزرگی از تنشهای میان نوجوانان و خانوادهها است.
تداوم کنترل افراطی در دوره نوجوانی پیامدهای رفتاری مشخصی دارد. نوجوان در این سن به دنبال استقلال فکری است و میخواهد اراده او در محیط خانه دیده شود. وقتی تمام تصمیمهای مربوط به زندگی او و خانواده، از انتخاب رشته تحصیلی و نوع پوشش گرفته تا برنامههای آخر هفته بدون نظرخواهی از او گرفته میشود نوجوان احساس میکند در خانه جایگاهی ندارد. این وضعیت معمولاً به دو واکنش منجر میشود. گروهی از نوجوانان برای اثبات وجود خود وارد لجبازی و درگیری مداوم با والدین میشوند و گروهی دیگر به افرادی منفعل تبدیل میشوند که حتی در بزرگسالی نیز قدرت تصمیمگیری مستقل ندارند و منتظر دستور دیگران میمانند.
مفهوم وزارت در روایات اسلامی الگوی دقیقی برای تغییر این رابطه ارائه میدهد. وزیر کسی است که در اداره امور مشارکت دارد، مسائل را بررسی میکند و راهکار پیشنهاد میدهد. در محیط خانواده ورود به دوره وزارت به معنای مشورت واقعی با نوجوان در امور ملموس خانه است. والدین میتوانند پیش از تصمیمگیری نهایی درباره موضوعاتی مانند مدیریت بودجه یک سفر خانوادگی، خرید لوازم خانگی جدید، تغییر چیدمان منزل یا برنامهریزی برای پذیرایی از مهمانان، نظر نوجوان را بپرسند. این کار به نوجوان نشان میدهد که والدین به عقل و قدرت تحلیل او اعتماد دارند و او را به عنوان یک همفکر در اداره خانه پذیرفتهاند.
مشورت با نوجوان زمانی اثرگذار است که واقعی باشد، نه نمایشی. نوجوانان به سرعت متوجه میشوند که آیا والدین واقعاً به نظر آنها اهمیت میدهند یا صرفاً برای رفع تکلیف سوال میپرسند. اگر پدر و مادر از قبل تصمیم خود را گرفته باشند و نظر نوجوان را نادیده بگیرند حس بیاعتمادی در خانه شکل میگیرد. در مقابل وقتی نوجوان پیشنهادی عملی برای خرید یک وسیله یا مدیریت هزینههای خانه میدهد و والدین به آن عمل میکنند حس مسئولیتپذیری در او بیدار میشود. حتی اگر پیشنهاد نوجوان ایرادهایی داشته باشد والدین به جای تحقیر یا رد کردن شتابزده آن میتوانند پیامدهای مالی یا زمانی آن پیشنهاد را با آرامش توضیح دهند تا نوجوان خودش به اصلاح نظرش برسد.
باید توجه داشت که مشورت کردن مدیریت خانه را از دست والدین خارج نمیکند اما شیوه اعمال این مدیریت را تغییر میدهد. در این الگو تصمیم نهایی در مسائل کلان همچنان بر عهده پدر و مادر است اما مسیر رسیدن به این تصمیم با مشارکت فکری فرزندان طی میشود. آن نوجوان که در خانه تجربه مشورت دادن و پذیرفته شدن نظراتش را داشته باشد قوانین خانواده را اجباری و تحمیلی نمیبیند و برای اجرای آنها همکاری میکند. چنین فرزندی در سالهای بعد نیز میتواند در محیط کار و زندگی مشترک خود با اتکا به تجربه گفتگوی سالم در خانواده تصمیمهای درست بگیرد و روابط خود را با منطق و احترام اداره کند.


