افزایش تمایل به نگهداری حیوانات خانگی در سال‌های اخیر، موضوعی است که در کنار جنبه‌های عاطفی و اجتماعی، ابعاد بهداشتی و مسئولیت‌های مهمی را نیز به همراه دارد؛ چراکه حیوانات می‌توانند در صورت رعایت نکردن اصول بهداشتی و مراقبتی، زمینه انتقال برخی بیماری‌ها به انسان را فراهم کنند. از همین رو، آگاهی پیش از انتخاب حیوان خانگی و رعایت اصول مراقبت از آن، موضوعی است که نباید تحت‌تأثیر علاقه و احساسات نادیده گرفته شود.
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی خانه بهاری، نگهداری حیوان خانگی اگرچه برای بسیاری از افراد با حس محبت، همدلی و علاقه به حیوانات همراه است، اما این رابطه یک مسئولیت دوطرفه نیز ایجاد می‌کند. حیوانی که وارد محیط خانه می‌شود، نیازمند مراقبت، معاینه‌های دوره‌ای، تغذیه مناسب و رعایت اصول بهداشتی است و صاحب آن باید نسبت به سلامت حیوان و سلامت اعضای خانواده نیز احساس مسئولیت داشته باشد.
در همین زمینه با احمدرضا رضایی، کارشناس بیماری‌های مشترک بین انسان و حیوان در معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی شیراز به گفتگو نشسته ایم:
وی با اشاره به اهمیت بیماری‌های مشترک بین انسان و حیوان، تأکید می‌کند که این موضوع از مهم‌ترین حوزه‌های مورد توجه در نظام سلامت جهان است.
رضایی در ابتدا با بیان اینکه موضوع نگهداری حیوانات خانگی از جنبه تخصصی بیشتر در حوزه دامپزشکی قرار می‌گیرد، می‌گوید: برای دریافت اطلاعات تخصصی‌تر درباره نگهداری حیوانات خانگی بهتر است با کارشناسان دامپزشکی، دامپزشکی شهرستان شیراز یا اداره کل دامپزشکی استان فارس نیز گفت‌وگو شود؛ اما از منظر انسانی و بهداشتی، بیماری‌های مشترک بین انسان و حیوان از مهم‌ترین گروه‌های بیماری هستند که در دنیا مورد توجه قرار دارند و سازمان جهانی بهداشت نیز اهمیت بسیار زیادی برای آنها قائل است.
او با اشاره به گستردگی این بیماری‌ها می‌افزاید: بیش از ۶۰ درصد بیماری‌های عفونی که انسان به آنها مبتلا می‌شود، ریشه در حیوانات دارند و حدود ۷۵ درصد بیماری‌های نوپدید و بازپدید نیز منشأ حیوانی دارند.
این کارشناس بیماری‌های مشترک بین انسان و حیوان ادامه می‌دهد: کرونا نمونه‌ای از بیماری‌های مشترک بین انسان و حیوان بود و در کنار آن، بیماری‌های دیگری مانند آبله میمونی و ابولا و همچنین بیماری‌هایی همچون ماربورگ و نیپا نیز در گروه بیماری‌های مشترک بین انسان و حیوان قرار می‌گیرند. در کشور خودمان نیز بیماری‌هایی مانند تب مالت، سالک، آنفلوانزای پرندگان و هاری از جمله بیماری‌های شناخته‌شده در این حوزه هستند.
رضایی یکی از نکات مهم درباره این بیماری‌ها را محدود بودن راه‌های پیشگیری واکسنی عنوان می‌کند و می‌گوید: متأسفانه برای بسیاری از این بیماری‌ها، چه در حوزه حیوانی و چه در حوزه انسانی، واکسن مؤثری که بتواند به شکل کامل از ابتلا پیشگیری کند وجود ندارد؛ بنابراین این بیماری‌ها می‌توانند خطرناک باشند و حتی مشکلات اجتماعی و بهداشتی ایجاد کنند.
او با تأکید بر اینکه بیماری‌های مشترک تنها به یک گروه خاص از حیوانات محدود نمی‌شوند، بیان می‌کند: این بیماری‌ها می‌توانند حیوانات مختلف را درگیر کنند؛ از پستانداران و پرندگان گرفته تا خزندگان و حتی در برخی موارد حیوانات آبزی. بنابراین افرادی که قصد نگهداری حیوان خانگی دارند باید با آگاهی و دقت بیشتری وارد این موضوع شوند.
رضایی توصیه می‌کند پیش از ورود حیوان به منزل، حتماً وضعیت سلامت آن توسط دامپزشک بررسی شود و می‌گوید: فردی که قصد نگهداری حیوان خانگی دارد، بهتر است قبل از خرید یا به سرپرستی گرفتن حیوان، درباره ویژگی‌های همان حیوان، عادات، نیازهای مراقبتی، بیماری‌ها و مشکلات احتمالی آن تحقیق کند.
او ادامه می‌دهد: افراد باید بدانند حیوان مورد نظر چه شرایطی برای نگهداری دارد، چه آسیب‌هایی ممکن است از سوی انسان به حیوان وارد شود، چه خطراتی ممکن است حیوان برای انسان داشته باشد و همچنین هزینه‌های نگهداری آن چقدر است. این شناخت اولیه کمک می‌کند فرد پس از مدتی به دلیل ناآگاهی از شرایط یا هزینه‌های نگهداری، حیوان را رها نکند.
این کارشناس معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی شیراز، مسئولیت صاحب حیوان را پس از ورود حیوان به خانه نیز بسیار مهم می‌داند و تأکید می‌کند: حیوانی که تحت سرپرستی انسان قرار می‌گیرد، مسئولیتش با ماست و باید به صورت دوره‌ای برای معاینه و بررسی سلامت نزد دامپزشک برده شود.
رضایی می‌گوید: حیوانات نیز مانند انسان می‌توانند به انواع میکروب‌ها، ویروس‌ها، قارچ‌ها و انگل‌ها مبتلا شوند و برخی از این عوامل بیماری‌زا را به انسان منتقل کنند؛ بنابراین معاینه‌های دوره‌ای و رعایت اصول بهداشتی در نگهداری حیوانات خانگی ضروری است.
او یکی دیگر از نکات مهم را جلوگیری از تماس حیوان خانگی با حیوانات ناشناخته عنوان می‌کند و می‌افزاید: صاحبان حیوانات خانگی باید تا حد امکان از تماس حیوان خود با حیوانات صاحب‌دار دیگری که از وضعیت سلامت و نحوه نگهداری آنها اطلاعی ندارند، جلوگیری کنند و مهم‌تر از آن، اجازه ندهند حیوان خانگی با حیوانات بدون صاحب یا آزاد که در سطح شهر تردد می‌کنند، تماس داشته باشد.
رضایی هشدار می‌دهد: حیوانات بدون صاحب که در محیط‌های مختلف تردد دارند، می‌توانند در معرض انواع ویروس‌ها، انگل‌ها، قارچ‌ها و باکتری‌های بیماری‌زا قرار داشته باشند و از طریق تماس با حیوان خانگی، زمینه انتقال عوامل بیماری‌زا به حیوان و در نهایت انسان را فراهم کنند.
او درباره نحوه غذا دادن به حیوانات خانگی نیز می‌گوید: غذای حیوانات صاحب‌دار باید به شکلی در اختیار آنها قرار گیرد که در فضای بیرون باقی نماند و موجب جذب حیوانات بدون صاحب یا سایر حیوانات نشود.
این کارشناس بیماری‌های مشترک بین انسان و حیوان ادامه می‌دهد: وقتی درباره حیوانات بدون صاحب صحبت می‌کنیم، نباید فقط سگ و گربه را در نظر بگیریم. اگر برای سگ یا گربه در حیاط خانه غذا قرار داده شود و موقعیت مکانی منزل به گونه‌ای باشد که حیوانات دیگری مانند موش نیز امکان رفت‌وآمد داشته باشند، باقی‌مانده غذا می‌تواند این حیوانات را نیز جذب کند و همین تماس‌ها ممکن است زمینه انتقال عوامل بیماری‌زا را فراهم کند.
رضایی در بخش دیگری از سخنان خود، هاری را یکی از مهم‌ترین بیماری‌هایی می‌داند که باید در ارتباط انسان با حیوان مورد توجه قرار گیرد و می‌گوید: هاری می‌تواند به راحتی از طریق بزاق حیوان منتقل شود و مردم باید نسبت به این موضوع آگاهی داشته باشند.
او تأکید می‌کند: زمانی که فرد قصد نزدیک شدن به یک حیوان صاحب‌دار را دارد، باید ابتدا از صاحب حیوان اجازه بگیرد. برخی حیوانات ممکن است در برابر کودکان، زنان یا افراد بزرگسال واکنش‌های متفاوتی نشان دهند؛ بنابراین از نظر اخلاقی و برای حفظ سلامت افراد، لازم است پیش از نزدیک شدن به حیوان از صاحب آن اجازه گرفته شود.
این کارشناس دانشگاه علوم پزشکی شیراز با تأکید بر ضرورت رعایت فاصله از حیوانات بدون صاحب نیز می‌گوید: مردم نباید به حیوانات بدون صاحب نزدیک شوند، آنها را لمس کنند یا اجازه دهند این حیوانات بدن آنها را لمس کنند. همچنین نباید اجازه دهند حیوان بدون صاحب دست یا بخش دیگری از بدن آنها را لیس بزند.
رضایی با اشاره به اهمیت این موضوع در خصوص حیوانات پستاندار بیان می‌کند: ویروس هاری در بزاق حیوان پستاندار وجود دارد و می‌تواند حتی از طریق زخم‌های بسیار کوچک و میکروسکوپی که ممکن است روی پوست وجود داشته باشد و فرد از آن بی‌اطلاع باشد، وارد بدن شود.
او البته تأکید می‌کند که رعایت نکردن اصول تماس با حیوانات تنها از منظر هاری اهمیت ندارد و می‌افزاید: حتی در مورد حیواناتی که امکان انتقال هاری ندارند نیز باید مراقب بود، زیرا ممکن است میکروارگانیسم‌ها و باکتری‌های طبیعی موجود در بدن و دهان آنها برای خود حیوان بی‌ضرر یا مفید باشند، اما در صورت انتقال به بدن انسان بتوانند ایجاد بیماری یا مشکل کنند.
رضایی در ادامه به موضوعی اشاره می‌کند که به گفته او، گاهی از روی احساسات و با نیت کمک به حیوانات انجام می‌شود؛ نزدیک شدن یا به خانه آوردن حیوانات بدون صاحب برای تیمار و نگهداری.
او می‌گوید: گاهی مردم از روی حس مهربانی و با نیت کمک، به حیوانات بدون صاحب نزدیک می‌شوند و حتی آنها را برای تیمار کردن به منزل می‌برند؛ اما این نگاه می‌تواند برای خود فرد نیز مشکل ایجاد کند و لازم است مردم نسبت به این موضوع منطقی و آگاهانه رفتار کنند.
این کارشناس بیماری‌های مشترک بین انسان و حیوان در پایان با تأکید بر ضرورت شناخت قوانین طبیعت بیان می‌کند: حیوانی که در طبیعت زندگی می‌کند، سازوکارهای خاص خود را برای بقا دارد و انسان نباید بدون آگاهی، شاخص‌ها و قواعد انسانی را به محیط طبیعی تحمیل کند.
رضایی می‌افزاید: در جامعه انسانی، حمایت از فرد ضعیف یک ارزش اخلاقی است، اما طبیعت قواعد خاص خودش را دارد و دخالت ناآگاهانه انسان در این چرخه می‌تواند پیامدهای جدی برای محیط زیست داشته باشد. بسیاری از آسیب‌هایی که در طول سال‌ها به طبیعت وارد شده و حتی از بین رفتن برخی گونه‌های جانوری و گیاهی، می‌تواند با همین نگاه و دخالت نادرست انسان در چرخه طبیعی مرتبط باشد.
وی تأکید می‌کند: برخورد با حیوانات، چه حیوانات خانگی و چه حیوانات بدون صاحب، باید بر پایه آگاهی، منطق و شناخت باشد؛ چراکه مهربانی زمانی می‌تواند نتیجه مطلوب داشته باشد که همراه با مسئولیت‌پذیری و رعایت اصول بهداشتی و زیست‌محیطی باشد.
رضایی در ادامه سخنان خود با تأکید بر ضرورت پرهیز از آزاررسانی به حیوانات می‌گوید: تحت هیچ شرایطی نباید رفتار یا اقدامی از سوی انسان موجب آزار حیوان شود و لازم است در برخورد با حیوانات، اصول درست و آگاهانه رعایت شود.
او با اشاره به موضوع غذا دادن به حیوانات می‌افزاید: یکی از رفتارهایی که گاهی از روی محبت انجام می‌شود، دادن غذای انسان به حیوانات است؛ در حالی که بسیاری از غذاهایی که ما مصرف می‌کنیم، به دلیل داشتن چربی، نمک یا ترکیبات نامناسب، می‌تواند برای حیوانات مضر باشد و حتی مانند سم برای آنها عمل کند.
این کارشناس بیماری‌های مشترک بین انسان و حیوان ادامه می‌دهد: غذا دادن به حیوانات با باقی‌مانده غذا یا مواد غذایی نامناسب، رژیم غذایی طبیعی آنها را برهم می‌زند و می‌تواند زمینه ابتلا به بیماری‌های مختلف را در حیوان فراهم کند. بنابراین باید توجه داشته باشیم که هر اقدامی که از نظر ما نشانه محبت است، الزاماً برای حیوان مفید نیست.
رضایی تأکید می‌کند: مهربانی و خوشرفتاری با حیوان به معنای این نیست که حتماً به آن غذا بدهیم؛ بلکه گاهی بهترین شکل مهربانی این است که با عطوفت و احترام، اجازه دهیم حیوان در محیط زندگی خود، در کنار ما، در محله یا خیابان، مسیر طبیعی زندگی‌اش را ادامه دهد و بدون دخالت نادرست انسان زندگی کند.
او در پایان با تأکید بر ارتباط مستقیم سلامت انسان با سلامت محیط زیست و حیوانات می‌گوید: باید این نکته را در نظر داشته باشیم که سلامت انسان از سلامت طبیعت و حیوانات جدا نیست و انسان سالم، در گرو طبیعت سالم و حیوانات سالم است. بنابراین هر اندازه آگاهی ما نسبت به نحوه رفتار با حیوانات و محیط زیست بیشتر باشد، می‌توانیم از بروز بسیاری از آسیب‌ها و بیماری‌ها پیشگیری کنیم.
گزارش از مریم شمالیان
بیشتر بخوانید:
پرونده ویژه | نگهداری حیوانات خانگی؛ مسئولیتی که از محبت فراتر می‌رود
