خانواده بهعنوان نخستین بستر شکلگیری شخصیت، ارزشها و الگوهای رفتاری، نقشی اساسی در تربیت نسل آینده دارد و هرچه این نهاد با برنامهریزی، آگاهی و انسجام بیشتری همراه باشد، زمینه برای پرورش فرزندانی مسئولیتپذیر و جامعهای پایدارتر فراهم میشود.
خانواده را میتوان مهمترین و تأثیرگذارترین نهاد اجتماعی دانست؛ نهادی که پیش از مدرسه، رسانه، محیط کار و حتی سایر ساختارهای آموزشی، نخستین تجربه انسان از زندگی جمعی را شکل میدهد. کودک در خانواده زبان میآموزد، اعتماد میکند، هویت میگیرد، مرزهای رفتاری را میشناسد و نخستین تصویر خود از جهان و دیگران را در همان محیط کوچک اما سرنوشتساز میسازد. به همین دلیل هرگاه سخن از تربیت، فرهنگسازی، آرامش اجتماعی و حتی آیندهنگری در جامعه به میان میآید، خانواده در مرکز توجه قرار میگیرد؛ چرا که کیفیت آن بهطور مستقیم بر کیفیت نسلهای بعدی اثر میگذارد.
در دنیای امروز که سرعت تغییرات اجتماعی، فرهنگی و ارتباطی افزایش یافته، نقش خانواده از گذشته هم پیچیدهتر شده است. والدین دیگر تنها مسئول تأمین نیازهای مادی فرزندان نیستند، بلکه باید در برابر انبوهی از پرسشها، چالشها و تأثیرات بیرونی نیز پاسخگو باشند؛ از نحوه تربیت و ارتباط با فرزند گرفته تا مدیریت مصرف رسانه، شکلدهی به عادتهای رفتاری، تقویت اعتمادبهنفس، انتقال ارزشها و آمادهسازی فرزند برای حضور در جامعه.
در چنین شرایطی، خانوادهای موفقتر خواهد بود که صرفاً بر تجربههای سنتی تکیه نکند، بلکه با شناخت واقعیتهای روز، ابزارهای تربیتی مناسب و گفتوگوی مؤثر میان اعضا، مسیر رشد را هموار کند.
از سوی دیگر، خانواده تنها محل رشد فردی نیست، بلکه بستری برای تمرین مسئولیتپذیری، همدلی، صبر، احترام متقابل و مشارکت اجتماعی نیز به شمار میرود.
آنچه کودک و نوجوان در خانه تجربه میکند، در سالهای بعد در روابط اجتماعی او بازتاب پیدا میکند؛ بنابراین کیفیت روابط درون خانواده میتواند بر سطح تعاملات اجتماعی، نوع نگاه به دیگران، شیوه حل مسئله و حتی میزان تابآوری فرد اثر بگذارد. به همین خاطر، توجه به خانواده فقط یک دغدغه شخصی یا عاطفی نیست، بلکه موضوعی عمومی و راهبردی است که مستقیماً با سلامت فرهنگی و اجتماعی جامعه ارتباط دارد.
در این میان، تربیت فرزند نیز نیازمند نگاهی دقیق، مرحلهبهمرحله و متناسب با سن و نیازهای هر دوره است. کودک، نوجوان و جوان هرکدام زبان، دغدغه و ظرفیت متفاوتی دارند و نمیتوان برای همه یک نسخه ثابت پیچید. خانوادهای که بتواند این تفاوتها را درک کند و در هر مرحله، شیوه ارتباطی متناسبی به کار گیرد، شانس بیشتری برای حفظ پیوندهای عاطفی و تربیت مؤثر خواهد داشت. همچنین نقش پدر و مادر در این فرآیند، تنها به تقسیم وظایف محدود نمیشود، بلکه هر یک در شکلدهی به فضای عاطفی، فکری و رفتاری خانه سهمی تعیینکننده دارند.
از این منظر، پرداختن به خانواده در رسانهها، محافل فرهنگی و فضای عمومی ضرورتی انکارناپذیر است. هرچه توجه به این نهاد بیشتر و عمیقتر باشد، امکان برنامهریزی برای حل مسائل اجتماعی نیز بیشتر خواهد شد. زیرا بسیاری از آسیبها و کاستیهای اجتماعی، ریشه در ضعف ارتباطی، تربیتی یا عاطفی در خانواده دارند و اگر این نقطه بهدرستی تقویت شود، میتوان امیدوار بود که بخش مهمی از چالشهای بعدی نیز کاهش یابد.
بنیان خانواده به مردان متکی است
حجتالاسلام والمسلمین سید محمد انجوینژاد، مسئول جبهه فرهنگی انقلاب فارس در گفتگو با خبرنگار خانه بهاری با تشریح مأموریت اصلی کانون رهپویان وصال شیراز در حوزه خانواده گفت: این مجموعه در بخش خانواده بیشتر بر فرهنگ عمومی و سبک زندگی تمرکز دارد و تلاش میکند آموزههای کلی و کاربردی را به خانوادهها منتقل کند؛ آموزههایی که میتواند در زندگی روزمره مورد استفاده قرار گیرد.
وی افزود: این فعالیتها در بخش کودک و نوجوان نیز بهصورت تفکیکشده دنبال میشود و مخاطبان بر اساس گروه سنی و جنسیتی در قالب واحدهای مختلف ساماندهی شدهاند؛ از جمله واحدهای دانشآموزی پسران حاج قاسم و دختران زهرایی(ع) برای مقطع دبیرستان و متوسطه اول، بخش ریحانه برای نوجوانان و جوانانی که در گروههای سنی میانی قرار دارند و نیز گروهی برای کودکان کمسنوسال که فعالیتهایشان در قالب گروه سرود و برنامههای متنوع دیگر پیش میرود.
حجتالاسلام انجوی نژاد در ادامه با تأکید بر نگاه ویژه به بنیان خانواده، ریشه اصلی استحکام آن را «مرد خانواده» دانست و گفت: اگر مرد خانواده توانایی ایجاد استحکام و مدیریت داشته باشد، میتواند مجموعه خانواده را اداره کند.
وی همچنین در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع حجاب و عفاف پرداخت و با انتقاد از برخی رویکردها گفت: طرح این مسئله نباید به نهادهایی مانند نیروی انتظامی، وزارت کشور، بسیج یا سپاه نسبت داده شود، بلکه این موضوع اساساً در حیطه کار حوزه است و باید مرجع رسیدگی آن مشخص باشد.
حجتالاسلام انجوی نژاد تأکید کرد: مسئله اصلی در جامعه «عفاف» است و بخش عمده این مسئله به رفتار و نقش مردان بازمیگردد.
به گزارش خبرنگار خانه بهاری؛ در نهایت، هر جامعهای که به دنبال پایداری، رشد و سلامت فرهنگی است، ناگزیر باید به خانواده توجهی جدی و عمیق داشته باشد. خانواده زمانی میتواند نقش واقعی خود را ایفا کند که بر پایه آگاهی، گفتوگو، مسئولیتپذیری و شناخت نیازهای نسلهای مختلف بنا شود. تقویت این نهاد، نهتنها به آرامش و انسجام درونی آن کمک میکند، بلکه در سطحی گستردهتر، زمینهساز تربیت نسلی آگاهتر، متعادلتر و توانمندتر خواهد بود. از این رو، پرداختن به خانواده باید همواره در صدر اولویتهای فرهنگی و اجتماعی قرار گیرد؛ چرا که آینده هر جامعهای، پیش از آنکه در عرصههای رسمی ساخته شود، در دل خانواده شکل میگیرد.
