یکی از موضوعاتی که سالیان سال است نگرانی‌های زیادی را برای خانواده‌ها و حتی جامعه شناسان به وجود آورده، مسئله هویت در جامعه ایرانی به ویژه جوانان است. موضوعی که تا چند سال پیش شاید دغدغه چندانی برای والدین ایجاد نمی‌کرد؛ اما با گسترش روزافزون شبکه‌های اجتماعی و پیوند نسل نو با دهکده جهانی، حد و مرزها شکسته شد و “چندگانگی هویتی” “تنوع هویت” و “تعارض یا خلا هویتی” در بین جوانان و نوجوانان شکل گرفت به گونه‌ای که رفته رفته این پدیده تبدیل به یک موضوع مهم جامعه شناسی در بین جامعه شد.
با نگاهی گذرا به پوشش، رفتار، گفتار و یا حتی سبک زندگی جوانان و نوجوانان امروزی ژولیدگی و از هم گسیختگی هویتی را می‌توان به خوبی در آنان مشاهده کرد.
دخترانی که تا دیروز دختر بودن را افتخار دانسته و برای پوشیدن لباس‌های خانمانه گوی سبقت از یکدیگر می‌ربودند، امروز با ظاهری کاملاً مردانه و رفتار، پوشش و سخن گفتنی، زمخت و مردانه در جامعه ظاهر می‌شوند و یا پسرانی که تا چند سال اخیر قدم برداشتن‌های سنگین مردانه و ابروان پُر پشت را اُبهت دانسته و تلاش می‌کردند تا پوشش و نحوه گفتمانشان کاملاً زمخت ولی با شخصیت باشد، اکنون با چهره‌ای دخترانه، صورتی آرایش و پیرایش شده، حرکاتی ظریف و حتی جراحی‌های زیبایی دلبری میکنند.
«بحران هویت» بدون شک مهمترین آسیب اجتماعی امروز ایران است که علایم آن را می‌توان در کلیه روابط اجتماعی و کنش‌های فرهنگی، اقتصادی، سیاسی و حتی بین‌المللی امروز ایران به وضوح مشاهده کرد.
اکنون دیگر تمام کارشناسان و صاحب‌نظران داخلی تاکید میکنند که شاخص‌های بحران هویت در جامعه ایران به مرز «از هم گسیختگی اجتماعی» رسیده به گونه‌ای که تکانه‌های ناشی از بحران هویت را می‌توان به سادگی در فروپاشی آشکار چارچوب‌ها و پارادایم‌های اخلاقی،ارتباطات فردی،اجتماعی و شکاف بین نسلی
مشاهده کرد.
به همین منظور و در راستای بررسی هویت یابی نسل نو و علل سرگردانی هویتی به سراغ دکتر اصغر غفاری استاد دانشگاه فرهنگیان رفتیم.
خانه بهاری: بحران هویتی جوانان ناشی از چیست و منشا آن خود خانواده‌ها هستند یا جامعه؟
استاد دانشگاه فرهنگیان فارس: هویت ابعاد مختلفی از جمله اخلاقی، عاطفی جسمی، جنسی، سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی دارد که امروزه تضاد جوانان در برخی از این حوزه‌ها باعث بحران هویتی شده که هم نشات گرفته از جامعه است و هم خانواده بی تاثیر نخواهد بود.
خانه بهاری: شکل‌گیری هویت در نسل جدید چه مراحلی دارد
دکتر غفاری: قسمتی و بخش عمده‌ای از سرگردانی هویتی، همانندسازی است، چرا که جوان امروز قادر نیست خود را با نسل‌های گذشته همانند و همراه کند و همین تضاد و دوگانگی موجب شکاف بین نسلی و عدم تطبیق با نسل قبل و شکل‌گیری خواسته‌ها و ویژگی‌های جدیدی شده است.
خانه بهاری: از دیدگاه شما عوامل و مشکلات مربوط به هویت‌یابی چه می‌تواند باشد؟
مدرس دانشکده مطهری شیراز: تضاد و دوگانگی ذکر شده مهمترین عامل در ایجاد معضلات هویتی است.
خانه بهاری: میزان و نوع تاثیرات فضای مجازی و شبکه های اجتماعی بر هویت جوانان را چگونه بررسی می‌کنید؟
استاد دانشگاه فرهنگیان فارس: قطعا این فضا و گسترش روز افزون شبکه‌های اجتماعی و ارتباط با دنیای خارج از مرزها، تاثیرات بسیاری بر هم گفتمان و هم واکنش‌های رفتاری نسل نو دارد. جوانان امروز مدام در حال مقایسه کردن خود با همسالان‌شان در دیگر کشورها هستند در حالی که شرایط فرهنگی، اجتماعی و اعتقادی جامعه ما در تضاد با شرایط دیگر کشورهاست و همین موضوع تاثیرات چشم‌گیری در ایجاد بحران و سرگردانی هویتی آنان دارد.
خانه بهاری: وظیفه خانواده‌ها در قبال سرگردانی هویت فرزندان چیست؟
مدرس دانشگاه شیراز: امروزه با توجه به شرایط جهانی حاکم بر دنیا و حوزه ارتباطات، بیش از ۹۰ درصد هویت یابی در اختیار خود جوانان است تا حدی که خانواده کمترین نقش و گروه همسالان و دوستان بیشترین اثرگذاری را دارند و همین امر موجب تنوع هویتی و سردرگمی نوجوان می‌شود. فضای مجازی و شبکه های اجتماعی با بمباران اطلاعات راستو دروغ تاثیر شگرفی بر هویت فرزندان دارد.
خانه بهاری: تفاوت‌های دینی، اعتقادی و فرهنگی چگونه بر تغییر هویت نسل امروز اثرگذار است؟
دکتر اصغر غفاری: وقتی جوان ایرانی خود را با کشورهای غربی، صنعتی و سرمایه‌دار مقایسه می‌کند نقض‌ها و تضادها را می‌بیند و درصدد رسیدن به آن سطح است که خود باعث سردرگمی هویت می‌شود. از طرفی نیز تضاد در موارد اعتقادی و دینی هم یکی دیگر از مباحثی است که امروزه غرب توانسته به اتکا به آن ذهنیت و هویت نسل جدید ما را شیفته خود کند که همین امر هم سرگشتگی و ژولیدگی ظاهر و باطن نوجوان را به دنبال خواهد داشت.
کلام آخر؛
غوطه‌وری نسل زد در دنیای دیجیتال و فضای مجازی و الگو پذیری از نوجوانان غربی، امروزه موجب در هم تنیدگی رفتاری و سرگشتگی نسلی شده که هویت و اصالت ایرانی را رها کرده و به دنبال ظاهری است که طراح آن مدگرایانه خارج از این مرز و بوم هستند.
