فاصله نسلی و تغییرات سبک زندگی، دو عامل اصلی در کاهش ارتباط نسل جوان با مفاهیم دفاع مقدس است. آیا نسل امروز قادر است میراث گران‌بهای دفاع مقدس را حفظ کند؟
دفاع مقدس، حماسه‌ای ماندگار در تاریخ ایران است که در آن، نوجوانانی همچون «حسین فهمیده» و «بهنام محمدی» نقش‌آفرینی‌های شگفت‌انگیزی از خود به نمایش گذاشتند. نسل نوجوان امروز با چالش‌های بسیاری در حفظ و انتقال این ارزش‌ها روبرو است. پای صحبت‌های «امیر مردانی» تسهیلگر والد و کودک با مدرک بین‌المللیQCB و پژوهشگر و فعال حوزه کودک و نوجوانبه بررسی این چالش‌ها، راهکارهای رفع آنها و فاصله بین نسل‌ها به‌عنوان عاملی مؤثر در ایجاد این چالش‌ها می‌پردازیم.
کمی به عقب برگردیم
«این ۲۳ نفر» را به یاد دارید؟ نوجوانان ۱۳ تا ۱۷ ساله با قدوقواره ای کوچک و لباس خاکی پوشیده که روبروی دشمن قد علم کرده بودند. سال ۶۱ بود که برای دفاع از خرمشهر رفتند و دست آخر از اردوگاهی اسرا سر درآوردند تا شروع ماجراهای محک‌زدنشان برای مردانگی و غیرت باشد. دشمن بیچاره، روی بچگی‌شان خیلی حساب بازکرده بود! از تقدیم رخت و لباس‌های نو و شاخه گل گرفته تا شهربازی و غذاهای رنگارنگ و هرآنچه دل یک بچه را می‌برد. اما نشد که نشد. آنها تربیت‌یافته مکتب غیرت عاشورایی بودند.
کوچکترین مرد میدان
«علی فرجود» هم که کوچکترین رزمنده کشور در دوران دفاع مقدس است. ۱۰ساله بود. داوطلبانه راهی جبهه شد. ۸ سال تمام! قریب به ۶ ماه اسارت با ۲۵ درصد جانبازی. خودش می‌گوید: «در مقطع سوم ابتدایی بودم که به جبهه رفتم و تنها برای امتحانات به مدرسه می‌آمدم. در ابتدا و به دلیل سن کم، والدینم مخالف حضورم در جبهه بودند، اما من برای رفتن به جبهه و دفاع از اسلام و انقلاب شور و اشتیاق داشتم و لذا در طول هشت سال دفاع مقدس رضایت پدر و مادرم را کسب کردم.» او با وجود همه سختی‌های آن روزها از زیبایی‌هایش می‌گوید و معتقد است فرزندان این سرزمین و جوانان امروز قادر به تحلیل مسائل هستند و نسبت به مسائل روز جامعه و دنیا با اندکی تحقیق به آگاهی می‌رسند و آنها هم موظف به دفاع از این آب‌وخاک هستند.
مثل حسین فهمیده ها باشیم
شاید بگوییم اینها مردان کوچک دیروز بودند. اما از اینها بگذریم «علی لندی» که نمونه‌ای امروزیست. نوجوانی که به تأسی از ایثار و جان فدایی رزمندگان آن روزها، در همین دنیای شلوغ‌وپلوغ امروز جانش را برای جان دیگری کف دست گرفت. آن هم در روزهایی که مظلومیت و دفاع در برابر ظلم حرف اول را در دنیا می‌زند و فریادهای مظلومیت مادران و کودکان غزه در گوش عالم پیچیده است. «امیر مردانی» پژوهشگر و فعال حوزه کودک و نوجوان به بیان موانع پیش روی نسل نوپا برای درک ارزش‌هایی مقدس از روزهایی می‌پردازد که برای مردم این سرزمین قداست دارد.
فاصله نسلی و کمبود ارتباط مستقیم با نسل دفاع مقدس
«مردانی» رزمنده و جانباز روزهای دفاع مقدس و کارشناس و مشاور کودک و نوجوان می‌گوید: «کاهش ارتباط با جانبازان و خانواده‌های شهدا از جمله مواردی است که سبب ایجاد ابهامات و چه‌بسا سؤالات و چالش‌هایی در زمینه نبرد و دفاع برای نسل جدید می شود چرا که باگذشت زمان، ارتباط مستقیم نسل جوان با نسل دفاع مقدس کاهش‌یافته است. همچنین عدم حضور مستقیم در روایتگری‌ها. زیرا نسل جوان بیشتر به منابع بصری و مجازی دسترسی دارند و کمتر در روایتگری‌های زنده و مستقیم شرکت می‌کنند.»
تغییرات سبک زندگی و ارزش‌ها
«مردانی» با اشاره به اینکه شاید نوجوان و جوان امروز بیشتر به مسائل فردی توجه دارد می‌گوید:«نسل امروز بیشتر به دنبال تحقق اهداف فردی و چه‌بسا لذت‌جویی است و ممکن است ارزش‌های جمعی و ایثارگری را کمتر در اولویت قرار دهد. همچنین گسترش فرهنگ مصرف‌گرایی و فردگرایی نیز می‌تواند ارزش‌های دفاع مقدس را که بر اساس ایثار و فداکاری است، تحت‌الشعاع قرار دهد.»
تکنولوژی و فضای مجازی
«مردانی» با تأکید بر وابستگی این نسل به فضای مجازی می‌گوید: «نسل جوان بیشتر وقت خود را در فضای مجازی می‌گذراند و ممکن است از واقعیت دور شود و ازآنجاکه فضای مجازی می‌تواند به محلی برای ترویج فرهنگ‌های بیگانه و ارزش‌های متضاد با دفاع مقدس تبدیل شود می‌تواند برای او ایجاد چالش کند.» او از تفاوت بین‌نسلی می‌گوید و اینکه برای رفع آن باید مسیر شهدا و اهداف آنها را بشناسیم که برای نیل به این هدف چاره‌ای جز پیوندخوردن با شهدا نداریم. همچنین معتقد است این خلأ را والد سومی پرکرده است که تحت عنوان موبایل، فرزندان را وارد فضایی مجازی کرده و آنان را هدایتگری می‌کند و آنها در واقع دارند تربیت خودشان را از رسانه‌های مجازی دریافت می‌کنند. یک زندگی دوم که برای مردم پیر و جوان رخ‌داده و آنها را از واقعیت‌های عینی بیرون آورده است. یک زندگی با فانتزی‌ها، تخیلات و آرمان‌های نه‌چندان واقعی که باعث شده است از حقایق مختلفی فاصله بگیرند. این کارشناس و مشاور کودک و نوجوان می‌گوید: « یکی از این حقایق ارزشمند آرمان‌های شهداست که متأسفانه در این روزگار کمی کم‌رنگ شده است و شاید بتوان گفت ما تنها یک هفته در طول سال آن‌گونه که باید به یاد شهدا و دفاع مقدس هستیم.» این تسهیلگر والد و کودک به والدین توصیه می‌کند از اسارت فضای مجازی بیرون بیایند تا بتوانند برای رفتن به‌طرف اصالت‌های تربیتی خودشان توانمند شوند. به‌سوی آن فرهنگ و فکری که با آن بزرگ شده‌ایم و برگرفته از ارزش‌های انسانی و الهی و استخراج شده از مکتب تشیع علوی است.
فاصله ها از کجا آغاز شد؟
این کارشناس کودک و نوجوان معتقد است از وقتی که ما به این سو رفتیم که دنیای آرمانی خودمان را بر اساس اینستاگرام، سلبریتی ها و این نوع قهرمان‌سازی و فرهنگ بسازیم، فاصله‌ها را با نسل قبل‌تر آغاز کردیم. در واقع شاید جرقه‌های این فاصله‌ها با نسل ضد و آلفا توسط نسل‌های قبلی زده شد و اینها کوتاهی‌هایی است که باید به آنها بپردازیم. از طرف دیگر یاد بگیریم که مثلاً به جوان به‌عنوان یک موجود عجیب‌وغریب نگاه نکنیم. چون انصافاً بخشی از این رفتارهای نوجوانانه امروزی محصول عدم کارکردهای مؤثر ما در تربیت است. «مردانی» می‌گوید: « برای رفع چالش‌ها با نوجوان و جوان امروز باید مدارا داشته باشیم. اگر میخواهیم جذابیت شهدا و دفاع مقدس را برای آنها جلوه دهیم، باید از زبان دوستی، محبت و عشق‌ورزی استفاده کنیم نه با اجبار تا بتوانیم این فاصله بین‌نسلی را جبران کنیم.»
تکنیک های مختلف برای کم کردن فاصله بین نسل ها
پژوهشگر و کارشناس کودک و نوجوان در بیان روش‌های مؤثر برای کاهش فاصله نوجوانان امروز با والدینشان می‌گوید:«راهکار اول درک جوان است. دوم حمایتگری تمام‌عیار توأم بامحبت به جوان. سوم همراه شدن با افکار از طریق گفتگوهای مؤثر با جوانان و چهارم جوان را با خودمان همراه کنیم او را به جمع و جامعه ببریم. آرزوها و اهداف او و واقعیت امروز کف جامعه را با همدیگر ببینیم.
خوراک معنوی کارستان می کند
«مردانی» با تأکید بر اهمیت خوراک معنوی و سلامت روحی نوجوانان و جوانان می‌گوید:«همان گونه که حواسمان به‌سلامت خوراک مادی آنها هست، باید از خوراک معنویشان نیز مراقبت کنیم و مثلاً رسانه را بی دروپیکر و رها شده در اختیارشان قرار ندهیم که اگر به این موارد توجه کنیم، تربیت آهسته‌آهسته به سویی می‌رود که جوان بدون اینکه اجباری در کار باشد با ما همراهی می‌کند.»
گام هایی برای مقابله با چالش هایی که پیش روی ارزش مقدس دفاع اند
رای انتقال مفاهیم دفاع مقدس باید از زبان و رسانه‌های موردعلاقه نسل نو استفاده کرد. برگزاری نشست‌ها و برنامه‌های مشترک بین نسل جوان و نسل دفاع مقدس می‌تواند به ایجاد ارتباط و انتقال تجربیات کمک کند. همچنین مفاهیم دفاع مقدس باید باتوجه‌به شرایط و نیازهای نسل جدید، بومی‌سازی و به‌روز شود. خانواده و مدرسه نیز نقش بسیار مهمی در انتقال ارزش‌های دفاع مقدس به نسل جوان دارند. فضای مجازی هم می‌تواند به‌عنوان یک ابزار قدرتمند برای ترویج فرهنگ دفاع مقدس استفاده شود. جانباز و ایثارگر سالهای دفاع مقدس و فعال حوزه کودک و نوجوان پژوهشگر معتقد است با اتخاذ این راهکارها می‌توانیم به نسل جوان کمک کنیم تا ارزش‌های دفاع مقدس را درک کرده و به‌عنوان الگویی برای زندگی خود قرار دهند.
پایان پیام/
