بن‌بست مشاغل خانگی؛ وقتی هنر دست زنان، خریدار ندارد
معاون صنایع‌دستی اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی فارس گفت: در حال حاضر مهم‌ترین مشکل تمامی فعالان صنایع دستی، بدون در نظر گرفتن جنسیت، مسئله فروش است و تا زمانی که فروش تضمین نشود، توسعه تولید نیز ممکن نخواهد بود.
به گزارش خبرنگار خانه بهاری؛ اشتغال پایدار در حوزه مشاغل خانگی و صنایع دستی، علی‌رغم نقش کلیدی زنان در حفظ این میراث فرهنگی، در مناطق روستایی و عشایری فارس به دلیل فقدان زیرساخت‌های فروش و حمایت‌های ساختاری، با چالشی عمیق مواجه شده است.
صنایع دستی تنها یک فعالیت اقتصادی نیست، بلکه بازتابی از تبار و تاریخ یک ملت است؛ هنری که در این میان، دستان توانمند زنان، نقش استراتژیک و ستون فقرات آن را ایفا می‌کند. با این حال، آنچه در ظاهر یک هنر زیبا به نظر می‌رسد، در لایه‌های زیرین خود با بحران‌های عمیقی از جمله کمبود منابع، نبود بازارهای هدف پایدار و محدودیت‌های جغرافیایی دست‌وپنجه نرم می‌کند که بقای این میراث را به پرسش کشیده است.
از سوی دیگر، تغییر در ساختارهای حمایتی و انحلال نهادهای سنتی، شکاف میان تولیدکنندگان روستایی و بازارهای جهانی را عمیق‌تر کرده است. این وضعیت، نه تنها اشتغال پایدار را برای بانوان در مناطق محروم به مخاطره انداخته، بلکه مسیر انتقال این دانش ارزشمند به نسل‌های آینده را نیز با بن‌بست‌های مدیریتی و اقتصادی روبرو ساخته است.
زنان فارس؛ پیشران صنایع دستی در چنبره مشکلات فروش و کمبودهای اعتباری
نقش بی‌بدیل زنان در حفظ و اعتلای صنایع دستی استان فارس بر هیچ‌کس پوشیده نیست و این قشر نه تنها در بافته‌های داری، بلکه در سخت‌ترین رشته‌های هنری نیز حضوری فعال و اثرگذار دارند.
مجید سلیمی، معاون صنایع‌دستی اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی فارس در گفتگو با خبرنگار خانه بهاری با بیان اینکه دست‌بافته‌های داری مهم‌ترین ظرفیت صنایع دستی استان فارس محسوب می‌شود، گفت: تقریبا صد در صد بافندگان این حوزه را زنان تشکیل می‌دهند و بیشترین جمعیت فعال صنایع دستی نیز در همین بخش مشغول به کار هستند که البته فرش و گبه نیز در زمره صنایع دستی به شمار می‌آیند و اگرچه متولی اصلی آن اداره صمت است، اما ماهیت این تولیدات به صنایع دستی گره خورده است.
وی با تاکید بر اینکه نقش اصلی صنایع دستی را زنان بر عهده دارند و این موضوعی کاملاً شفاف است، افزود: حتی در رشته‌های دشواری همچون خراطی و خاتم‌کاری نیز تولیدکنندگان بسیار توانمندی از میان بانوان داریم که به خلق آثار فاخر می‌پردازند.
سلیمی در خصوص نحوه حمایت از فعالان این حوزه عنوان کرد: برای حمایت از زنان صنعتگر، تفکیک جنسیتی در دستور کار نیست و ملاک اصلی ما کیفیت و میزان فعالیت است؛ لذا هر فردی که فعال‌تر باشد، از حمایت‌های بیشتری برخوردار می‌شود و در مواردی که زوجین به صورت مشترک مشغول فعالیت هستند، حمایت از هر دو نفر صورت می‌گیرد.
وی با اشاره به چالش‌های جدی صنعتگران تصریح کرد: در حال حاضر مهم‌ترین مشکل تمامی فعالان صنایع دستی، بدون در نظر گرفتن جنسیت، مسئله فروش است و تا زمانی که فروش تضمین نشود، توسعه تولید نیز ممکن نخواهد بود.
سلیمی در پاسخ به پرسشی مبنی بر توانمندی صنایع دستی در ایجاد اشتغال پایدار برای زنان روستایی و عشایری، با صراحت بیان کرد: متاسفانه در این زمینه برنامه خاصی نداشته‌ایم و از زمانی که شرکت صنایع دستی منحل شد، نوع حمایتی که از طریق خرید تضمینی محصولات شاغلین زن در روستاهای دورافتاده انجام می‌شد، از بین رفت.
وی افزود: با ادغام بخش صنایع دستی در معاونت میراث فرهنگی و گردشگری، عملاً دست ما از روستاها و عشایر کوتاه شده است، به‌طوری که در شهرستان‌هایی مانند فیروزآباد و قیروکارزین، تنها چهار نفر وظیفه رسیدگی به امور میراثی، گردشگری و صنایع دستی را بر عهده دارند که حتی یکی از این شهرستان‌ها از داشتن وسیله نقلیه نیز محروم است.
این مسئول در اداره کل میراث فرهنگی فارس خاطرنشان کرد: کمبود نیروی انسانی و منابع اعتباری، عملاً دست ما را برای انجام فعالیت‌های ویژه در حمایت از بانوان روستایی و عشایری بسته است و ارائه راهکار عملیاتی نیز دشوار است، چرا که بخش خصوصی به دلیل عدم صرفه اقتصادی، معمولاً از حضور در روستاهای دورافتاده و انتقال خط تولید به این مناطق استقبال نمی‌کند.
سلیمی درباره اقدامات صورت گرفته برای جلوگیری از فراموشی هنرهای بومی و انتقال آن به نسل جوان، گفت: سیستم آموزشی ما با در نظر گرفتن شرایط سنی از ۱۸ تا ۴۵ سال، رشته‌های در حال فراموشی را در اولویت برنامه‌های آموزشی خود قرار داده است.
