یکی از مسائلی که در ماه رمضان برای خانواده ها مهم میشود مسئله تغذیه است. برای یک خانم خانه دار شاید امکان استراحت در طول روز فراهم باشد اما برای یک کارمند که باید هشت ساعت پاسخگوی ارباب رجوع باشد یا یک دانش آموز و دانشجو که باید سر کلاس درس تمرکز کند ماجرا کاملا متفاوت است. شاید بزرگترین مشکل این گروه در ماه رمضان گرسنگی نیست بلکه تشنگی فرساینده ای است که معمولا از حوالی ظهر شروع می شود و باعث عدم تمرکز و کلافگی می شود.
بسیاری از افراد تصور می کنند راه حل این مشکل نوشیدن چندین لیوان آب پشت سر هم در لحظات پایانی قبل از اذان صبح است. اما بدن انسان مثل یک بطری پلاستیکی نیست که آب را در خود ذخیره کند بلکه کلیه ها به سرعت آب اضافی را دفع می کنند و تنها چیزی که باقی می ماند تکرر ادرار و تشنگی مجدد است. هنر تغذیه در سحری هنر مدیریت منابع آب در بدن است. ما باید غذاهایی را انتخاب کنیم که مثل اسفنج عمل کنند و آب را آرام آرام در طول روز به بدن برسانند.
اولین قدم برای مبارزه با تشنگی حذف دشمنان آب بدن است. نمک و ادویه جات تند مهم ترین عوامل ایجاد عطش هستند. وقتی شما در وعده سحری غذاهای فراوری شده مثل سوسیس کالباس، کنسرو تن ماهی یا خیارشور مصرف می کنید سدیم خونتان بالا می رود. بدن برای دفع این نمک اضافه و ایجاد تعادل مجبور است آب سلول ها را بیرون بکشد و این یعنی شروع فرآیند کم آبی یا دهیدراته شدن.
کارمندان و دانش آموزان باید دور غذاهای خشک و سرخ کردنی مثل کوکو سبزی، کتلت، کباب کوبیده چرب و ماکارونی پرچرب را در وعده سحری خط قرمز بکشند. این غذاها علاوه بر اینکه آب طلب می کنند باعث سنگینی معده و خواب آلودگی شدید در ساعات کاری صبح می شوند. یک قانون مهم وجود دارد که هرچقدر غذای سحری خشک تر و پرادویه تر باشد روز کاری شما سخت تر خواهد گذشت.
همچنین در طب سنتی ایران هوشمندی عجیبی برای مقابله با عطش وجود دارد که امروزه علم تغذیه نیز آن را تایید می کند. استفاده از دانه های لعاب دار مثل تخم شربتی و خاکشیر یکی از بهترین تکنیک ها برای ذخیره سازی آب است.
تخم شربتی می تواند تا ده برابر وزن خود آب جذب کند. وقتی شما یک لیوان شربت تخم شربتی (با شیرینی بسیار کم یا عسل) در سحر می نوشید در واقع هزاران کپسول کوچک آب را وارد معده خود می کنید. این دانه ها در طول روز و در اثر حرارت بدن آرام آرام آب ذخیره شده در بافت لعابی خود را آزاد می کنند و مانع از خشک شدن بدن می شوند. برای کارمندانی که در محیط های گرم کار می کنند یا زیاد صحبت می کنند (مثل معلم ها) مصرف این دانه ها معجزه می کند. بهتر است خاکشیر و تخم شربتی را از شب قبل خیس کنید تا کاملا آبگیری کنند.
برخلاف تصور رایج که برنج باعث تشنگی می شود، اگر برنج به صورت کته کم نمک و همراه با خورش های آبدار مصرف شود یکی از بهترین گزینه ها برای سحری است. خورش هایی که در آن ها از سبزیجات و لیمو عمانی استفاده شده است گزینه های ایده آلی هستند.
خورش آلو اسفناج، خورش کرفس، خورش بامیه و قورمه سبزی (به شرطی که کم روغن و کم نمک باشند) حاوی فیبر فراوان هستند. فیبر موجود در سبزیجات مثل یک توری عمل می کند که آب را در سیستم گوارش نگه می دارد و سرعت هضم را کند می کند. این یعنی هم دیرتر گرسنه می شوید و هم دیرتر تشنه. برای دانش آموزان که نیاز به پروتئین برای رشد و انرژی برای مغز دارند ترکیب گوشت و سبزیجات در خورش ها سوخت رسانی کاملی را انجام می دهد.
این عادت نسبتا رایجی است و بسیاری از افراد بعد از سحری چای می نوشند. چای پررنگ ادرارآور است و باعث دفع آب بدن می شود. جایگزین هوشمندانه برای چای استفاده از میوه ها و سبزیجات آبدار است.
کلم، کاهو، خیار و گوجه فرنگی بسیار کمک کننده هستند. خوردن سالاد کاهو بدون سس (با روغن زیتون و آبلیمو) در پایان وعده سحر عدم تشنگی روز بعد را تضمین می کند. همچنین میوه هایی مثل هندوانه اگرچه آب زیادی دارند اما به دلیل قند بالا ممکن است باعث تکرر ادرار شوند. بهترین میوه برای سحر سیب با پوست است که فیبر بالایی دارد. جویدن این میوه در انتهای سحری دهان را خوشبو کرده و نیاز به نوشیدن آب را کاهش می دهد.
البته باید توجه داشت که لبنیات شمشیر دو لبه هستند. مصرف شیر گرم و خرما در سحر بسیار عالی است. اما مصرف ماست ترش یا دوغ شور اصلا توصیه نمیشود. دوغ های بازاری معمولا نمک زیادی دارند و تشنگی را تشدید می کنند. اگر عادت به مصرف ماست دارید حتما از ماست کم چرب و شیرین استفاده کنید و ترجیحا آن را با خیار رنده شده و نعناع مخلوط کنید. ماست و خیار به دلیل طبع خنکی که دارد حرارت کبد را پایین می آورد و تحمل تشنگی را آسان تر می کند.
در واقع برای یک کارمند یا دانش آموز سحری خوردن یک کار تفننی نیست بلکه یک کار مهم برای کمک به روزه داری است. کیفیت کار و درس شما در طول روز مستقیما به محتویات بشقاب سحری شما بستگی دارد. در نهایت میتوان نکات بالا را اینگونه خلاصه کرد: حذف نمک و سرخ کردنی ها، اضافه کردن سالاد و سبزیجات، استفاده از شربت های سنتی لعاب دار و پرهیز از نوشیدن چای پررنگ.
با رعایت این نکات ساده متوجه خواهید شد که ساعت های پایانی روز دیگر آنقدرها هم طاقت فرسا نیست و می توانید با تمرکز و آرامش بیشتری به وظایف خود و عبادت بپردازید.
