سخاوت؛ حلقه گمشده در روابط زن و شوهر
آیا شما هم «جوادِ» خانواده‌اید؟
دهم ماه رجب، سالروز ولادت با سعادت نهمین اختر تابناک آسمان امامت، حضرت امام محمد تقی (علیه‌السلام) است؛ امامی که مشهورترین لقب ایشان جواد است. در فرهنگ لغت و باور عمومی جواد به معنای بسیار بخشنده و سخاوتمند است و ذهن‌ها اغلب به سمت بخشش‌های مالی و گره‌گشایی‌های اقتصادی می‌رود. اما اگر این صفت الهی را تنها در چهارچوب مادیات محصور کنیم از اقیانوس بیکران درس‌های سبک زندگی اهل‌بیت (ع) محروم مانده‌ایم.
امروز نهاد خانواده بیش از آنکه از منظر اقتصادی رنج ببرد از فقر عاطفی و خساست رفتاری آسیب می‌بیند. بسیاری از زوجین، حسابگران دقیقی شده‌اند که در بازار زندگی مشترک مدام در حال چرتکه انداختن هستند: من محبت کردم، او نکرد، من کوتاه آمدم، او پررو شد، من عذرخواهی کردم، نوبت اوست. این نگاه کاسب‌کارانه سمی مهلک برای صمیمیت است. ولادت جوادالائمه (ع) فرصتی طلایی است تا مفهوم جود را بازتعریف کنیم و بپرسیم: چگونه می‌توانیم جواد خانواده خود باشیم؟
اولین گام برای جواد شدن تغییر پیش‌فرض‌های ذهنی است. در دنیای مدرن روابط اغلب بر اساس معامله تعریف می‌شود. اما در مکتب اهل‌بیت (ع) سطح بالاتر روابط کرامت و جود است. فرد سخی نمی‌بخشد تا دریافت کند بلکه می‌بخشد چون ذاتش سرشار از دارایی است.
در زندگی زناشویی اگر محبت کردن احترام گذاشتن و انجام کارهای منزل را مشروط به رفتار متقابل همسر کنیم ما یک تاجر هستیم نه یک همسر عاشق. جوادِ خانواده کسی است که محبتش مثل باران جاری است. حساب نمی‌کند که زمین زیر پایش کویر است یا گلستان. او عشق می‌ورزد چون این وظیفه انسانی و ایمانی اوست. روانشناسان خانواده نیز تأیید می‌کنند که چرخه‌های معیوب دعوا، تنها زمانی می‌شکنند که یک نفر بدون انتظار آنی الگوی رفتاری‌اش را سخاوتمندانه تغییر دهد.
شاید عجیب باشد، اما بسیاری از افراد در ابراز احساسات، دچار بخل هستند. مردی که تمام نیازهای مالی همسرش را تأمین می‌کند اما از گفتن یک جمله دوستت دارم دریغ می‌کند یا زنی که خانه‌اش مثل دسته گل است اما لبخند و کلام تأییدآمیز را از شوهرش دریغ می‌دارد هر دو ممسک (خسیس) هستند.
امام جواد (ع) مظهر جاری کردن خیر هستند. در خانه، خیر کثیر همان کلمات محبت‌آمیز است. سخاوت عاطفی یعنی استفاده سخاوتمندانه از واژه‌های زیبا، تشکر کردن‌های مکرر بابت کارهای کوچک و تعریف کردن از ظاهر و اخلاق همسر. وقتی همسرتان صحبت می‌کند، گوشی را سخاوتمندانه کنار بگذارید و تمام توجه خود را به او ببخشید. این گران‌ترین هدیه در عصر حواس‌پرتی است.
دشوارترین نوع سخاوت بخشیدن مال نیست بلکه بخشیدن حق تلافی و گذشتن از خطا است. زندگی زیر یک سقف اصطکاک دارد. همسران غیربخشنده یک بایگانی ذهنی دارند که تمام خطاها، کنایه‌ها و کوتاهی‌های همسرشان را در آن ذخیره می‌کنند تا در روز مبادا به رخش بکشند. این اوج بخل روحی است.
اما جوادِ خانواده اهل تغافل است. تغافل یعنی خطای طرف مقابل را می‌بینم اما کریمانه خودم را به ندیدن می‌زنم تا حرمتش حفظ شود و رویش باز نشود. همان‌طور که خداوند ستارالعیوب است، همسر جواد نیز پرده‌دری نمی‌کند. او سخاوتمندانه از اشتباهات می‌گذرد و فرصت جبران می‌دهد بدون اینکه منت بگذارد یا سرکوفت بزند. این نوع سخاوت امنیت روانی خانه را تضمین می‌کند.
در اوج مشاجرات زناشویی هر دو طرف می‌خواهند ثابت کنند که حق با من است. اینجا دقیقاً همان نقطه‌ای است که صفت جود باید وارد عمل شود. سخاوت در دعوا یعنی من قدرت دارم که با زبانم تو را تحقیر کنم. می‌توانم صدایت را با صدای بلندتر پاسخ دهم اما به خاطر حرمت عشقمان و آرامش خانه، سخاوتمندانه از این پیروزی می‌گذرم.
در حقیقت کوتاه آمدن در دعوا، نشانه ضعف نیست بلکه نشانه غنای روحی است. کسی که در برابر خشم همسرش، یک لیوان آب خنک و سکوت می‌بخشد در حقیقت دارد آرامش به خانواده هدیه می‌دهد. این رفتار آتش دعوا را در نطفه خفه می‌کند و طرف مقابل را شرمنده محبت می‌سازد.
در متون دینی و روانشناسی، یکی از مصادیق مهم سخاوت توجه به نیازهای جنسی و جسمی همسر است. استفاده ابزاری از این نیاز برای تنبیه همسر یا بی‌تفاوت بودن نسبت به رضایت طرف مقابل نوعی خودخواهی و بخل است. همسران سخاوتمند در خلوت خود نیز به دنبال لذت بردن طرف مقابل هستند و خود را وقف آرامش یکدیگر می‌کنند. این ازخودگذشتگی پایه‌های وفاداری را محکم می‌کند.
امام جواد (ع) را باب‌المراد می‌نامند، یعنی دری که حاجت‌ها از آن برآورده می‌شود. در مقیاس کوچک‌تر هر زن و شوهری می‌توانند باب‌المراد همسر خود باشند. اگر زن و شوهر تصمیم بگیرند به جای مطالبه‌گری بر مدار سخاوت حرکت کنند معجزه رخ می‌دهد.
خانه‌ای که در آن گذشت سکه رایج باشد و محبت بدون چرتکه انداختن خرج شود همان خانه‌ای است که ملائکه در آن رفت و آمد می‌کنند و فرزندانی با عقده‌های کمتر و اعتماد به نفس بیشتر در آن رشد می‌کنند.
بیایید در روز میلاد جوان‌ترین امام عهد ببندیم که خساست‌های روحی، کلامی و رفتاری را کنار بگذاریم. بیایید آن‌قدر در عشق ورزیدن و بخشیدن خطاها ولخرج باشیم که فرزندانمان معنای واقعی جواد بودن را از رفتار ما بیاموزند. به راستی چه کسی از امروز حاضر است که جواد خانه ی خود باشد؟
