در زمانه ای که نهاد خانواده در غرب و جوامع متاثر از مدرنیته، با بحرانهای عمیقی همچون گسست عاطفی، فردگرایی مفرط و فروپاشی اخلاقی دستوپنج نرم میکند، بازگشت به اصالت و الگوهای الهی، تنها راه نجات و تعالی است. در این میان، خانه گلی و کوچک حضرت زهرا (سلاماللهعلیها) و امیرالمؤمنین (علیهالسلام)، نه صرفاً یک مکان تاریخی، بلکه یک دانشگاه است. درسهای تربیتی حضرت صدیقه طاهره (س)، یک نسخه شفابخش و ابدی برای خانوادههایی است که آرزوی تربیت نسلی صالح، پویا و مجاهد را در سر میپرورانند. این مکتب تربیتی بر چندین اصل کلیدی استوار است:
اصالت «محبت و احترام» در روابط زوجین
اولین و مهمترین کلاس درس برای فرزندان، تماشای رابطه پدر و مادر است. حضرت زهرا (س) با رفتار خود ثابت کردند که اساس تربیت، آرامش در خانه است. ایشان با نهایت احترام و محبت با همسر خویش رفتار میکردند و همواره حامی و پشتیبان ولایت بودند. عبارت معروف ایشان به امیرالمؤمنین (ع) که علی جان! من از خدای خود شرم دارم که چیزی از تو بخواهم که توان تهیه آن را نداری، درس بزرگ قناعت و سازگاری است. فرزندی که در چنین فضایی رشد میکند، میآموزد که ارزش انسانها به دارایی نیست، بلکه به کرامت و اخلاق است. این رفتار، ریشه تجملگرایی و چشم و همچشمی را که آفت خانوادههای امروز است، میخشکاند.
تربیت با «بازی» و شادی مؤمنانه
برخلاف تصورات خشک و مقدسمآبانه، خانه حضرت زهرا (س) سرشار از شور و نشاط بود. ایشان با فرزندان خود بازی میکردند و در حین بازی، مفاهیم عمیق اعتقادی و حماسی را به آنان میآموختند. اشعاری که ایشان خطاب به امام حسن (ع) میخواندند (اَشْبِهْ اَباکَ یا حَسَن؛ پسرم حسن، مانند پدرت باش و حق را آزاد کن.) نشان میدهد که مادر نمونه، مادری است که خود را تا سطح کودک پایین میآورد تا دست او را بگیرد و بالا ببرد. این سیره به ما میآموزد که دینداری با عبوس بودن تفاوت دارد؛ تربیت دینی باید با طعم شیرین بازی و محبت همراه باشد تا در جان کودک نفوذ کند.
آموزش عملی «ایثار و دگرخواهی»
تربیت فاطمی، تربیت گفتاری نیست، بلکه تربیت دیداری است. وقتی فرزندان میبینند که مادرشان غذای افطار خود را به مسکین و یتیم و اسیر میبخشد و خود گرسنه میخوابد، درس ایثار را با تمام وجود درک میکنند. وقتی صدای دعای مادر را میشنوند که برای همسایگان دعا میکند و میفرماید: «الجارُ ثُمَّ الدّار» (اول همسایه، بعد خانه)، روحیه خودخواهی و فردگرایی در آنان میمیرد و روحیه مسئولیتپذیری اجتماعی زنده میشود. این همان درسی است که امروز برای ساختن جامعهای همدل و مؤمن به شدت به آن نیاز داریم.
پیوند «عبادت» با «سیاست و بصیرت»
حضرت زهرا (س) فرزندانی تربیت کرد که در اوج عبادت، سیاسیترین و مبارزترین افراد زمانه خود بودند. ایشان کودکان خردسال خود را در شبهای قدر بیدار نگه میداشتند تا لذت مناجات با خدا را بچشند و از سوی دیگر، دست آنان را میگرفتند و به مسجد میبردند تا خطبههای دفاع از حق را بشنوند. در مکتب فاطمی، سجاده و سنگر از هم جدا نیستند. حسنین (ع) و حضرت زینب (س) در دامان مادری پرورش یافتند که اولین مدافع و شهیده ی حریم ولایت بود. این درس به خانوادهها میگوید که نباید فرزندانی سکولار یا بیتفاوت تربیت کنند؛ بلکه فرزند شیعه باید هم اهل نماز شب باشد و هم اهل بصیرت و جهاد در میدان.
در نهایت، خانه حضرت زهرا (س) به ما میآموزد که مادر، محور و ستون خیمه خانواده است. اگر مادران جامعه، به جای الگوبرداری از سبکهای تربیتی غربی و فمینیستی، به مکتب فاطمی بازگردند، خانهها دوباره به محل پرورش انسانهای بزرگی تبدیل خواهد شد که میتوانند تاریخ را تغییر دهند و زمینهساز ظهور باشند.


