بعد از وقوع پاندمی کرونا و تجربه اولین دوره فراگیر آموزش مجازی به دانشآموزان، آرام آرام این پرسش شکل گرفت که مدرسه حضوری چه فایدهای برای فرزندان ما دارد؟ این سوال از آنجایی شدت گرفت که توسعه آموزش مجازی، راه را برای رونق تولید آموزشهای آفلاین در شبکههای نمایش خانگی باز کرد و این محتواهای ویدیویی در کنار محتواهای مکتوب کمکآموزشی، گویا نیاز آموزشی دانشآموزان را رفع میکرد. نتیجه این تغییر و تحولات، این بود که مدرسههای حضوری، باید خود را هم از جهت آموزشی و مهمتر از آن، از جهت تربیتی اثبات میکردند.
جهت آموزشی مدرسه میتوانست مکمل محتواهای خلاقانه ویدیویی و مکتوب باشد. یعنی معلمهای آموزش حضوری میتوانستند از این محتواها استقبال کنند و در تثبیت این روشها در ذهن دانشآموزان یاریگر باشند. اما جهت تربیتی مدرسه حضوری، گویا میتوانست برگ برنده آن باشد. زیرا هیچ جایگزینی برای آن در آموزش مجازی وجود نداشت.
در ماههای اخیر که تعطیلی مدارس به طرز فزایندهای زیاد شده، این سوال که با نرفتن کودکان به مدارس، چه چیزی را از دست میدهیم دوباره قابل پرسیدن است. خانه بهاری در این باره با سرکار خانم مشعلچی، معاون ادبستان پسرانه سما (انشاء) گفتوگو کرده است.
خانم مشعلچی در پاسخ به این سوال که دانشآموزان با عدم حضور دستهجمعیشان در مدرسه، چه چیزی را به لحاظ آموزشی از دست میدهند، گفت: زمان دریافت آموزش توسط کودک و نوجوان، زمان محدودی است. بچهها نیاز دارند بعد از آن ساعت با فعالیتهای حرکتی انرژیشان تخلیه شود و برای آموزشهای بعدی آماده گردند. این قابلیت در در فضای مجازی به سادگی و همیشه میسر نیست. دانشآموزان یا در منزل هستند و یا والدین شاغل، بچهها را با خود به سر کار میبرند. در نتیجه بچهها در هر دو محیط نمیتوانند سر و صدا و تحرک زیادی داشته باشند.
وی با بیان اینکه ساعتهای کلاس مجازی بهواسطه نبود تعامل زنده با معلم، کسالتبارتر هستند، افزود: معلمان مجازی باید به نحوی برنامهریزی کنند که زمان تدریس مجازی حداقلی باشد. از این جهت ما ابداً در کلاس مجازی نمیتوانیم ساعتهای کلاس حضوری را که حدود ۶ تا ۷ ساعت است، داشته باشیم. این موضوع هم از جهت آموزشی، زیانبار خواهد بود. چرا که فرصت بیان جزییات و همچنین کار و تمرین معلم با دانشآموزان را محدود میکند. همچنین فرصت معلمها اختصاص به دروس اصلیتر پیدا میکند و نهتنها از فعالیت فوقبرنامه باز میمانند بلکه کلاسهایی که در بودجهبندی هفتگی، ساعات کمتری نیز دارند ممکن است کنار گذاشته شوند.
خانم مشعلچی با بیان اینکه در فرایند آموزشی، والدین نباید مداخله مستقیم داشته باشند، افزود: در آموزش مجازی، والدین حضور بسیار پررنگی در محیط آموزشی دارند و هم به درخواست دانشآموز و هم به دلیل دلسوزی خودشان، در بسیاری از فرایندها و مراحل آموزش حضور و مداخله مستقیم دارند. چرا که کودک دانشآموز مخصوصا در دوره دبستان بازیگوشیهایی دارد. در کلاس حضوری، با درایت و توجه دائمی معلم در حین تدریس، میتوان کاری کرد که بدون سرکوب کامل این بازیگوشیها، دانشآموز درس را نیز فرابگیرد ولی در محیط خانه، کنترل این بازیگوشیها توسط والدین حین تدریس مجازی، مشکلاتی را در روابط پدر و مادر با فرزند ایجاد میکند. در حالی که آنها باید بیشتر نقش نظارتی داشته باشند.
معاون ادبستان پسرانه سما (انشا)، در پاسخ به این سوال که مزیت تربیتی مدرسه حضوری چیست، گفت: میتوانیم یک کلاس مجازی را در مقایسه با کلاس حضوری تصور کنیم. بچههای ما در زمان عادی و فضای حضور در مدرسه با یک برنامه مشخص و ساعتهای بیشتری که تقسیم به دروس اصلی و فوق برنامه میشود و همچنین برنامههای تربیتی نظیر صبحگاه روبهرو هستند. همچنین برنامههایی که بنا بر مناسبتهای ملی و مذهبی و در ساعتهای نماز بچهها انجام میشود. در فضای حضوری مدرسه، دانشآموز همه اینها را با هم تجربه میکند. هر روز از لحظهای که فرزند ما از خانواده خود جدا میشود، یک تعامل واقعی با محیط بیرون خود دارد و کمکم استقلال پیدا میکند و شخصیتی برایش شکل میگیرد. البته این نیازمند مراقبتی در دبستان است و کم کم اتفاق میافتد اما در فضای مجازی چنین چیزی را مطلقا نمیبینیم.
همچنین دانشآموزان از لحظه حضور در برنامه صبحگاه مدرسه که حاوی برنامههای ورزشی و ارائههای مختلف صبحگاهی است، پذیرفتن مسئولیتهای گوناگون را تجربه میکنند. این مسئولیتپذیری همچنین سبب میشود اضطراب بچهها برای انجام کارهایشان کم شود. اما اینها در فضای مجازی تبدیل میشود به اینکه تنها با پخش سرود و بازی حرکتی از دور و مراقبت نه چندان موثر معلم، برنامه صبحگاه جمعبندی شود و از کیفیت بیفتد.
خانم مشعلچی با بیان اینکه حتی فرایند آمادهشدن دانشآموز از شب قبل و همچنین صبح زود برای عزیمت به مدرسه، آثار مثبت تربیتی دارد، بیان کرد: دانشآموزان در سرویس مدرسه یا بعد از دیدن دوستهایشان با شادابی و نشاط روز خودشان را شروع میکنند، با هم صحبت میکنند، تجربیاتشان را به اشتراک میگذارند و همین سبب به دست آوردن تجربیات زیادتری میشود. اینها چیزهای روشنی در کارکرد مدرسه نیست اما همه اینها را بچهها به دست میآورند. چیزهایی که ابداً در فضای مجازی وجود ندارد و بچهها با رخوت پای سیستم کامپیوتر، نمیتوانند به چنین رشد شخصیتیای دست پیدا کنند.
معاون ادبستان پسرانه سما (انشاء) با بیان اینکه رخوت آموزش مجازی، میتواند حتی آسیبهای حرکتی به دانشآموزان وارد کند، افزود: کسالت روحی و آسیب جسمی و اسکلتی و… در آموزش مجازی تا حد زیادی اجتنابناپذیر است در حالی که در کلاس حضوری ساعتهای تفریحی وجود دارد که در آن دانشآموزان هم انگیزه و هم امکانات کافی برای تحرک و جنبوجوش دارند.
خانم مشعلچی با بیان اینکه قدرت کنترل و مدیریت هیجانات مختلف در کودک، تنها در مراودات اجتماعی حاصل میشود، گفت: در محیط خانه طبیعتا کودکان کمتر تحت این الزام قرار میگیرند که هیجانات خود را کنترل و مدیریت کنند. بنابراین بخش زیادی از فرصت و بستر کنترل هیجانات را که در قوه تحریکی بچهها اتفاق میافتد، اعم از شادی، غم، نشاط و خشم، با محدودشدن در محیط خانه، از دست میدهیم. وی افزود: ضرورت اینکه دانشآموزان بتوانند مدیریت زندگیشان را یاد بگیرند، به مدیریت هیجانات محدود نمیشود. دانشآموزان در طول دوره آموزش عمومی همچنین آرامآرام یاد میگیرند بر اضطرابهای خود از جمله اضطراب جدایی از والدین غلبه کنند.
